تفاوت دین خراج‌بگیر و فتوحات‌محور با مکتب اهل بیت(ع)

ادیب با بیان اینکه وی در سال ششم مسلمان شد، گفت: دلیل مسلمان شدن او این بود که نسبت به بی‌عدالتی‌های قریش، فساد حاکم در مکه و ذلت عرب معترض بود و روحیه اقتدارخواهی و تمدن‌سازی داشت. روزی در راه خانه ارقم، فردی را دید که قصد داشت با پیامبر(ص) برخورد قهرآمیز کند زیرا معتقد بود پیامبر(ص) باعث اختلاف در مکه شده است. اما در همان مسیر، متوجه شد که خواهرش مسلمان شده است و تحت تأثیر عواطف و حقایقی قرار گرفت.

فرصت‌طلبی جریان نفاق

وی تاکید کرد: او دریافت که راه عزت و آینده عرب در همین مسیر است. از آن لحظه تا پایان سال‌های مکه و مدینه در کنار پیامبر بود و هر جا خطر جدی می‌شد، وی برنامه‌ریز اصلی بود تا از پیامبر (ص) محافظت کند. او نمی‌خواست اوضاع به قبل از اسلام برگردد، اما پس از رحلت رسول‌الله (ص) با همراهانش هوشمندانه منتظر فرصت شدند. متأسفانه انصار با برگزاری اجتماعی در سقیفه، پاس گل را به این جریان دادند تا نظام جهانی جدیدی پایه‌گذاری شود.

وی افزود: ابوسفیان که در ابتدا در جریان نبود، پس از رسیدن به مدینه و دیدن بیعت مردم با ابوبکر، متوجه شد که زمان، زمان اوست. او از طریق ابن عباس سعی کرد با بنی‌هاشم ارتباط برقرار کند تا اگر خودشان نمی‌توانند در قدرت باشند، حداقل اعاظم قریش در رأس باشند. مدعیان قدرت از فرصت ایجاد شده توسط انصار استفاده کردند و کار را در اختیار گرفتند. این اقدام، برنامه‌ریزی پیامبر(ص) را به طور کلی عوض کرد.

انتقام از پیامبر(ص)

استاد دانشگاه مفید افزود: در خطبه عیادت، حضرت زهرا(س) در میان زنان مدینه می‌فرمایند که چه انتقامی از ایشان گرفته شد و چگونه شالوده محکمی را که پیامبر(ص) برای آینده جامعه ریخته بود، به جای دیگری منتقل کردند. پیامبر (ص) قواعدی را بنا کرده بود و سنگی را نهاد؛ اما آن‌ها این بنا را جابه‌جا کردند. اگر زمام امور را به همان کسی می‌سپردند که پیامبر(ص) تعیین کرده بود، جامعه را با آرامش و نرمش پیش می‌برد و آن‌ها را به آبشخوری گوارا وارد می‌کرد و کسی آسیب نمی‌دید  اما آن‌ها پیشروان را پس راندند و عقب‌ماندگان را پیش کشیدند.

ادیب تصریح کرد: مولا امیرالمؤمنین(ع) در خطبه ۱۵۹ نهج‌البلاغه می‌فرمایند که پس از رسول‌الله(ص)، گروهی به گذشته خود بازگشتند، به نفوذی‌ها و بیگانگان تکیه کردند و پیوند با خویشان را ترک نمودند. آن‌ها ساختمان جامعه را در جای دیگری ساختند و تمام اشتباهاتشان باعث شد که در حیرت و سرگردانی قرار گیرند. ایشان تعبیر عجیبی به کار برده و می‌فرمایند این‌ها به سنت آل فرعون عمل کردند؛ یعنی به دنیا روی آوردند و از آخرت قطع و با حقیقت دین بیگانه شدند.

دین فتوحات‌محور

استاد حوزه و دانشگاه، اظهار کرد: تفاوت اصلی میان این افراد و اهل‌ بیت(ع) در این بود که پیامبر(ص) دینی آخرت‌محور آورده بود که دنیا باید در خدمت آخرت باشد، اما این آقایان، دینی امپراتوری‌ساز و فتوحات‌محور درست کردند؛ دینی که هدفش تصاحب جهان و گرفتن خراج بود. برای مثال، به حجاج بن یوسف ثقفی استاندار عراق گفته شده بود که در زمان خشکسالی، اجازه ندهند مردم مسلمان شوند؛ زیرا جزیه(مالیات سرانه ثابت) بیشتر از زکات(مالیات بر درآمد) بود و مسلمان شدن مردم باعث خسارت به خزانه می‌شد.

وی تاکید کرد: این تفاوت میان دینی است که انسان می‌سازد و دینی که امپراتوری می‌سازد. دین انسان‌ساز مبتنی بر حجت است و دین امپراتوری‌ساز مبتنی بر قدرت. وقتی ابومسلم خراسانی به خراسان فرستاده شد به او دستور دادند هر کسی با تو مخالفت کرد، او را بکش. اما امیرالمؤمنین (ع) در جنگ جمل فرمودند هر که فریاد زد او را بازداشت نکنید و به هیچ خانه بسته‌ای وارد نشوید. حتی وقتی زنی شروع به فحاشی به ایشان کرد، علی‌رغم اینکه می‌دانست دشمنانش در آن خانه هستند، دستور داد کسی متعرض ایشان نشود. این است تفاوت فرهنگی و اخلاقی میان راه علی (ع) و راه قدرت‌طلبان.

وی تاکید کرد: در مورد حق پرسش، در مکتب خلفا، دانستن معنای اطاعت بی‌چون و چرا بود، اما در مکتب اهل‌ بیت(ع)، حق دانستن و پرسیدن به رسمیت شناخته شده است. نمونه‌ای از این موضوع در میدان جنگ رخ داد؛ کسی از امیرالمؤمنین(ع) سؤالی پرسید که شاید جای آن میدان جنگ نبود. حضرت فرمودند هرچند اینجا جای استقرار است و تو در جای مناسبی سؤال نکردی، اما به دلیل خویشاوندی و حق انسانی، تو باید مورد احترام باشی و حق سؤال داری. ایشان فرمودند تو طلب علم کردی، پس اکنون بدان که عمل به علم لازم است.

مکتب علی(ع) مکتب اطاعت بی چون و چرا نبود

ادیب بیان کرد: امیرالمؤمنین(ع) به نمایندگان خود می‌گفت هرگز به مردم نگوید که من دستور می‌دهم و شما باید اطاعت کنید؛ زیرا این سخن دین را خراب کرده و باعث سیاهی دل می‌شود و در نهایت منجر به ایجاد تغییرات نادرست می‌گردد. ایشان تأکید داشتند که اگر مردم گمان بدی به شما دارند، عذر و دلیل خود را در جای باز و آشکار برای آن‌ها توضیح دهید.

ادیب تصریح کرد: باید صادقانه بگوییم که من و بسیاری از ما، در رفتار و فرهنگمان با امیرالمؤمنین(ع) فاصله زیادی داریم. ما از مردم توقع داریم چون لباس‌های مشابه پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) می‌پوشیم، به ما احترام کنند، اما در رفتارمان شبیه ایشان نیستیم. حضرت زهرا (س) با وجود اینکه خانه داری و بچه‌داری می‌کرد و دست‌هایش از شدت کار تاول زده بود، اما این سخت‌کوشی به دلیل خدمت به مردم بود. ایشان گندم مردم را می‌گرفت و در خانه برایشان آسیاب می‌کرد. حضرت در کنار تمام مسئولیت‌های خانه، از اصحاب صفه پذیرایی می‌کرد، زنان مدینه را تعلیم می‌داد و همدم روحی و مراقب رسول‌الله(ص) بود و شب‌ها به عبادت می‌پرداخت. هر زنی که از ایشان سؤالی می‌پرسید، با احترام پاسخ داده می‌شد و هیچ‌کسی از در خانه ایشان محروم نمی‌گشت.

استاد دانشگاه مفید اظهار کرد: در مورد تشیع، باید تاکید شود که تشیع یعنی مشایعه علی(ع)؛ یعنی هم فکر و هم مرام علی(ع) بودن. معیار حرکت در این مسیر، حجت است و هرگز نباید کسی را به کاری که قانع نشده مجبور کرد. امیرالمؤمنین(ع) به ما یاد داد که حفظ معیارها بر حفظ قدرت مقدم است. برخی می‌گفتند علی(ع) شجاع است اما سیاست بلد نیست؛ اما ایشان در پاسخ فرمودند که من از معاویه زیرک‌تر هستم، اما او در دروغ و فجور پیشتاز است. اگر دستورات الهی مانع نبود، می‌توانستم با تدبیر تمام امور را سامان دهم، اما امر و نهی خدا مانع است.