اعتکاف؛ فرصتی برای تقویت اراده و کنترل نفس انسان
مدیر گروه کلام و فلسفه مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم گفت: برنامههایی مانند اعتکاف که دارای نظم هستند، موجب تقویت اراده و کنترل نفس انسان میشود، زیرا وقتی انسان وارد فضایی میشود که میبیند مدیریت منظم دارد، این نظم در روح او نیز اثر مثبتی میگذارد.
فضيلت ماه رجب بهگونهای است که در روایات اسلامی تأکید فراوانی بر آن شده است. این ماه همچون ماههای رمضان و شعبان، از بافضیلتترین ماههاست و به سبب سرازیر شدن رحمت بزرگ خداوند بخشنده بر بندگان، با عنوان «شهر اللّه الأصب» یعنی ماه (سرای خداوند) نامگذاری شده است.
یکی از مهمترین عبادتها و اعمالی که در این ماه انجام میشود، اعتکاف است. اعتکاف از نظر زمان، محدود به وقت خاصی نیست، تنها از آنرو که لازمه اعتکاف روزه گرفتن است، باید در زمانی معتکف شد که شرعاً بتوان روزه گرفت. پس هرگاه روزه گرفتن صحیح باشد، اعتکاف نیز صحیح است، اما در کشور ما در ایام ماه رجب برگزار میشود.
خبرنگار ایکنا از قم در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین عبدالرحیم رضاپور، مدیر گروه کلام و فلسفه مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم به تبیین علت برگزاری اعتکاف در ماه رجب پرداخته است که مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانیم:
ایکنا- مهمترین فضیلت ماه رجب کدام است؟
درخصوص فضیلت ماه رجب باید گفت در میان موجودات برخی فضیلت ذاتی دارند؛ بهطور نمونه، در میان گیاهان، زعفران نسبت به گیاهان دیگر فضیلتی دارد یا میان سنگها حجرالاسود فضیلتی دارد و در مورد مکانها نیز مسجدالحرام، مسجدالنبی و مساجد جامع در شهرها و مسجد قدس فضیلتی دارد، در زمانها نیز روز جمعه نسبت به سایر روزها فضیلت و برتری دارند، در میان ماهها نیز ماه رمضان که افضل ماههاست و همچنین ماه رجب و ماه شعبان که خداوند بر ماههای دیگر برتری بخشیده است، برتری دارند.
ماه رجب یک حالت مقدم دارد و ذاتاً دارای فضیلتی است مانند وضو که برای نماز مقدم است و همانگونه که وضو فضیلت دارد، ماه رجب نیز نسبت به ماه مبارک رمضان یک حالت پیشنیاز و مقدم دارد.
همانگونه که فردی برای فتح قله دماوند باید ابتدا از کوههای کوچکتر شروع کند تا آماده شود، ماه مبارک رمضان نیز یک قله بزرگ معنوی است، بنابراین کسی که میخواهد وارد ماه مبارک رمضان شود، پیشنیاز آن، عبادت در ماه رجب و شعبان است تا بتواند آمادگی ورود به ماه مبارک رمضان را پیدا کند.
چهارماه از ماههای سال بهعنوان ماه حرام شناخته میشوند که شامل ماه ذیالقعده، ذیحجه، محرم و رجب است، پس ماه رجب نیز بهدلیل فضیلتی که دارد در ماههای حرام قرار داده شده است یعنی دارای حرمت و ویژگی خاصی است، از جمله اینکه جنگ در این ماهها حرام شمرده شده یا دیه در این ماهها افزایش پیدا میکند و هدف آن ایجاد امنیت برای مردم است.
حج عمره را در هر زمانی غیر از ایام حج تمتع میتوان انجام داد، اما در ماه رجب فضیلت بیشتری دارد. امام صادق(ع) میفرماید: «عمرهگزار، در هر يک از ماههاى سال مىتواند عمره انجام دهد و برترين عمره، عمره رجب است» همچنین ایشان میفرماید: «وقتی قیامت برپا میشود، منادی الهی فریاد میزند أیْنَ الرجبیّون یعنی کسانی که قدر ماه رجب را دانستهاند، عدهای برمیخیزند که نور جمال آنها محشر را روشن میکند.»
ایکنا- علت برپایی اعتکاف در ماه رجب چیست؟
اعتکاف در ماه رجب انجام میشود و باید در مسجد جامع و به قصد عبادت و تقرب جستن به خداوند باشد. یکی از زمانهایی که برای اعتکاف درنظر گرفته شده سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه مبارک رجب است که با وجود فضیلتی که برای این ماه ذکر شد، فلسفه قرار گرفتن اعتکاف در آن نیز روشن میشود.
امام صادق(ع) میفرماید: «زمانی که دهه آخر ماه مبارک رمضان فرا میرسید، رسول گرامی اسلام(ص) در مسجد اعتکاف میکرد.»
در روایت داریم که اعتکاف در ماه حرام از اعتکاف در ماههای دیگر فضیلت بیشتری دارد، زیرا اعتکاف به این معنی است که انسان چند روز مشغول فرایض خود و خودسازی و دور شدن از اغیار شود.
همچنین در روایات آمده است که روزه گرفتن در ماه رجب بهویژه در روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ ماه رجب سفارش شده است، اعمال ام داوود نیز در این ماه انجام میشود.
با توجه به اینکه امروزه با وجود دنیای مجازی انسانها کمتر فرصت خلوت با خدای خود را دارند، اعمال ماه رجب نقش مهمی در افزایش معنویت انسان دارد.
شکی نیست که اگر انسان عبادات را شخصی انجام بدهد از اخلاص بیشتری بهرهمند خواهد شد، اما در برخی موارد به عبادات جمعی سفارش شده است مانند نماز جماعت که اگر فرد در خلوت خود نماز بخواند، اخلاص بیشتری دارد، اما خداوند به نماز جماعت سفارش میکند زیرا اسلام برای اجتماع اهمیت قائل است.
ابن عباس نقل میکند: «امام حسن مجتبی(ع) در حال اعتکاف در مسجد بودند که مردی نزد حضرت آمد و گفت: آقاجان من طلبکاری دارم که زمان پرداخت بدهیام رسیده، اما قدرت پرداخت ندارم و او نیز مهلت نمیدهد، حضرت فرمود به خدا قسم مالی ندارم که بتوانم دین تو را پرداخت کنم عرض کردیم. گفت: با اون صحبت کنید و مهلت بگیرید. حضرت کفشهایش را پوشید و آماده رفتن شد.
راوی میگوید: مثل اینکه فراموش کردید، معتکف هستید و معتکف نباید از مسجد بیرون برود مگر برای برخی از کارهای ضروری. حضرت فرمود: نه یادم نرفته است ولی من از پدرم مولا امیرالمؤمنین(ع) شنیدهام که ایشان از رسول گرامی اسلام(ص) روایت کردند که «مَن سَعى في حاجَةِ أخيهِ المؤمنِ فكأنّما عَبدَ اللّه َ تِسعَةَ آلافِ سَنةٍ، صائما نَهارَهُ قائما لَيلَهُ؛ كسى كه در راه برآوردن نياز برادر مؤمن خود بكوشد، چنان است كه ۹ هزار سال با روزه گرفتن و شبزندهدارى خدا را عبادت كرده باشد.»
امام رضا(ع) نیز فرمود: «کسی که نیاز مؤمنی را برطرف کند این برتر از روزه گرفتن و اعتکافش در مسجدالحرام است.»
باید از این فرصت مناسب اعتکاف بهخوبی استفاده کنیم و برای جوانهایی که غالباً به امور فضای مجازی و مانند آن اشتغال دارند، فرصتی است تا ایمان خود را تقویت کنند.
در زمینه آسیبهایی که باورهای دینی جوانان را تهدید میکند باید ابتدا آسیبشناسی کنیم تا موجبات تضعیف آن را از بین ببریم و موجبات تقویت آن را فراهم کنیم و یکی از آسیبها حضور افراطی در فضای مادی و مجازی است و این سه روز فرصت مناسبی برای جداسازی از فضاهای مادی و مجازی و فرصتی برای تمرکز بر معنویات و خودسازی است.
درواقع، زمینه برای انسان فراهم میشود تا در سنین شکلگیری هویت شخصیتی جوانان بتوانیم از این فرصت استفاده کنیم و همچنین بتوانیم فرصتی برای تمرین عملی عبادت و بندگی را فراهم کنیم زیرا جوانان در ایام اعتکاف با قرآن و دعاها مأنوس میشوند بهخصوص در اعمال ام داوود که دارای سورهها و آیات بسیاری است.
اطرافیان انسان در تشکیل شخصیت هر شخص و هویتسازی شخصی افراد مؤثر هستند و اکنون فرصتی پیش آمده تا افرادی خالص و کسانی که احساس تعلق به جامعه مؤمنان دارند در جمع اعتکاف حضور مییابند.
انسان در ایام اعتکاف میتواند فرصت تأمل داشته باشد یعنی باید فکر کند، فکر و اندیشهای که گفته شده از عبادت 70 سال بیشتر است. تأملی که زندگی انسان را میتواند متحول کند.
در ذهن بسیاری از جوانان سؤالات و شبهات بسیاری وجود دارد، اما انگیزه پرسیدن از دیگران را ندارند، که با توجه به اینکه افراد در سطوح علمی مختلف در اعتکاف حضور دارند، فرصت خوبی است که بتوانند پاسخ سؤالات و شبهاتی که ذهنشان را درگیر کرده دریافت کنند و اگر شبهاتی نیز نداشته باشند، میتوانند به کسب آگاهیهای دینی بپردازند.
برنامههایی مانند اعتکاف که دارای نظم هستند، موجب تقویت اراده و کنترل نفس انسان میشود، زیرا وقتی انسان وارد فضایی میشود که میبیند مدیریت منظم دارد، این نظم در روح او نیز اثر مثبتی میگذارد و میتواند در زندگی خود نیز همانگونه تصمیم بگیرد و دارای اراده قوی شود و در چنین شرایطی کنترل نفس خود را برعهده میگیرد.
انتهای پیام
