چهار راهکار برای عبور امن از آسیب‌های فضای مجازی
رئیس سازمان بهزیستی ضمن تشریح آسیب‌های فضای مجازی از جمله اعتیاد اینترنتی، قلدری مجاری و ...، بر لزوم ارتقای سواد رسانه‌ای کودکان و نوجوانان، تقویت رابطه امن با والدین، تنظیم زمان و محیط استفاده از اینترنت و دسترسی سریع به مشاوران تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار ایکنا، سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی در رویداد ملی ارتقای توانمندی‌های دیجیتال نوجوانان (دنیای تو، انتخاب تو؛ هوشمند آنلاین باش) که امروز یکشنبه ۲۴ آبان ماه با حضور متخصصان و مسئولانی از قوه قضائیه، وزارت دادگستری و سازمان بهزیستی در سازمان بهزیستی برگزارشد، با اشاره به اینکه از قبلاً دو جهان واقعی و آرمانی مطرح شود اما اکنون جهان سوم یعنی جهان دیجیتال به آن اضافه شده است، گفت: این جهان جدید، جهان دیجیتال، جهان مجازی، جهان متاورس و جهان منتال نام‌های گوناگونی دارد؛ زیرا خود این جهان نیز تحولات زیادی پیدا کرده و از دیجیتال به منتال و از منتال به متاورس تغییر جهت داده است. هوش مصنوعی نیز اکنون عامل اصلی این تغییر و تحول است.
وی ادامه داد: این جهان تمام مختصات و محورهایی را که در جهان واقعی وجود دارد، در خود جانمایی و بازسازی کرده است؛ البته با ابعاد، فرایندها و روش‌های جدید. این جهان مملو از فرصت‌هاست. یکی از فرصت‌هایی که این جهان جدید در اختیار ما قرار می‌دهد، عدالت اجتماعی است. در گذشته نابرابری میان شمال و جنوب و میان کشورهای متروپل و اقماری شکل گرفته به حدی که گفته می‌شود ۱۵ درصد کشورهای دنیا بیش از ۸۵ درصد منابع را در اختیار دارند
رئیس سازمان بهزیستی افزود: هنگامی که وارد فضای دیجیتال شدیم، بحث عدالت دیجیتال مطرح و گفته شد اگر کشورها بتوانند به فضای دیجیتال به‌سرعت مسلط شوند، می‌توانند شکاف‌ها را کاهش دهند. به همین دلیل، ما در سازمان بهزیستی، استان به استان پیش رفته‌ایم و آموزش هوش مصنوعی را آغاز کرده‌ایم. اگر جامعه زودتر وارد این فضا شود، سریع‌تر می‌تواند آن نابرابری و بی‌عدالتی‌ای را که هدف ارسال رسل در قرآن مطرح شده است، محقق کند.
حسینی تصریح کرد: البته هر پدیده‌ای در جهان، به‌ویژه این پدیده، همراه با آسیب‌های فراوانی نیز هست. اتفاقاً این آسیب‌ها برای مخاطبانی که بیشترین استفاده را از این فضا دارند، یعنی نوجوانان و کودکان، بیشتر است؛ زیرا آنها نیاز دارند هویتشان شکل بگیرد و مهارت‌های زندگی و مهارت مواجهه با این فضا را بیاموزند. اگر این مهارت‌ها را نیاموزند، به دلیل ارتباط بیشتر با این فضا، آسیب‌های بیشتری نیز خواهند دید. به همین دلیل ضرورت پرداختن به این موضوع را به‌عنوان یک امر بسیار جدی مدنظر قرار داده‌ایم.
وی با تأکید بر اینکه امروز، بیش از هر زمان دیگری، باید به داد کودکان و نوجوانان رسید، گفت: اگر طرح سلام را آغاز کرده‌ایم، مهم‌ترین کار ما در محلات این است که به داد نوجوانان محلات برسیم و کودکان را توانمند کنیم؛ زیرا آینده هر جامعه، امروز کودکی آن جامعه است. کودکی و نوجوانی امروز، آینده جامعه ماست؛ همان‌طور که کودکان و نوجوانان دیروز، جامعه امروز ما را شکل داده‌اند.
رئیس بهزیستی در ادامه به تشریح آسیب‌های فضای مجازی و دیجیتال برای نوجوانان و کودکان پرداخت و گفت: اگر مراقب نباشیم فضای مجازی و اینترنت دیجیتال، دست‌کم در سه قلمرو به نوجوانان آسیب می‌زند: اول اینترنت به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان؛ دوم اینترنت به‌عنوان محتوای آسیب‌زا و سوم اینترنت به‌عنوان بستر ارتباطی آسیب‌زا.
وی تشریح کرد: وقتی می‌گوییم اینترنت و فضای مجازی به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان مطرح هستند، به این دلیل است که دست‌کم در ۹ قلمرو می‌توانند به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان عمل کنند که نوجوانان باید این موارد را بشناسند.
قلدری اینترنتی
حسینی قلدری اینترنتی را یکی از مشکلات و آسیب‌های فضای مجازی برشمرد و تشریح کرد: قلدری اینترنتی از طریق پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین یا انتشار مطالب تحقیرآمیز صورت می‌گیرد. برای مثال، ساختن گروهی برای تمسخر یک دانش‌آموز، انتشار فیلمی از لغزش یا اشتباه یک نوجوان بدون رضایت او، ارسال پیام‌های تهدیدآمیز و توهین‌آمیز، حذف عمدی نوجوانان از گروه دوستان و دعوت نکردن آنها به برخی فعالیت‌ها، نمونه‌هایی از قلدری اینترنتی هستند.قلدری اینترنتی می‌تواند موجب اضطراب، کناره‌گیری اجتماعی، افت تحصیلی، اختلال خواب و مشکلات متعدد دیگری شود.
وی ادامه داد: هک، سرقت حساب و سوءاستفاده از اطلاعات آسیب دوم است. برای این موضوع مثال‌های گوناگونی آورده‌ایم. فردی با وعده افزایش دنبال‌کننده، رمز حساب نوجوان را می‌گیرد و حساب او را در اختیار می‌گیرد و از طرف وی برای دوستانش پیام‌های نامناسب ارسال می‌کند. همچنین ممکن است تصاویر و گفت‌وگوهای خصوصی او را برای دیگران بفرستد.
جعل هویت، آسیب دیگری است که حسینی در خصوص آن گفت: در این نوع آسیب، فردی با نام و تصویر یک نوجوان، حساب جعلی می‌سازد یا اطلاعات نادرستی درباره او منتشر می‌کند. چه بسیار افراد حرفه‌ای که خود را قهرمان و خیرخواه به دیگران معرفی می‌کنند. چه بسیار انسان‌های شریفی که با تصویرپردازی‌های مجازی در ذهن جامعه، محله و خویشاوندانشان لگدمال می‌شوند.
«انتشار بدون رضایت عکس و فیلم»، «کلاهبرداری، فریب و شکار آنلاین» و «استفاده نادرست از هوش مصنوعی» آسیب‌های دیگری بود که رئیس سازمان بهزیستی در خصوص آنها هشدار داد و افزود: این‌ها در حقیقت شش قلمرو از مواردی هستند که می‌توانیم بگوییم اینترنت و دیجیتال منتال به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان در آنها مطرح می‌شوند.
وی ادامه داد: اما دومین موضوعی که می‌تواند به نوجوانان از طریق اینترنت آسیب بزند، اینترنت به‌عنوان محتوای آسیب‌زاست. وقتی از اینترنت به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان استفاده نمی‌کنیم، بلکه به محتوای آن توجه داریم، موضوع متفاوت می‌شود. فرد وارد دنیای مجازی و اینترنت می‌شود، فضاهای مختلف را مشاهده می‌کند و فیلم‌ها، تصاویر و محتواهای گوناگونی را می‌بیند. اما پرسش این است که این محتواها چه اثری بر شخصیت نوجوان می‌گذارند؟
محتوای تقویت‌کننده خشونت در نوجوانان
حسینی ضمن هشدار نسبت به تماشای خشونت در اینترنت، گفت: تماشای مکرر خشونت ممکن است در برخی نوجوانان باعث عادی‌شدن خشونت شود. در روان‌شناسی اجتماعی به این موضوع «حساسیت‌زدایی» می‌گویند؛ یعنی کاهش حساسیت نسبت به رنج دیگران یا افزایش رفتار پرخاشگرانه. برای مثال، دنبال‌کردن کانال‌هایی که دعوا، شکنجه یا آزار دیگران را به‌عنوان سرگرمی معرفی می‌کنند، مشاهده چالش‌هایی که نوجوان را به درگیری و آسیب‌زدن به خود یا دیگران تشویق می‌کنند و الگوبرداری از شخصیت‌هایی که حل هر اختلافی را با تهدید و کتک‌زدن نشان می‌دهند، از این موارد هستند.
نوجوانان سه سال زودتر بالغ می‌شوند
وی یکی دیگر از مشکلات دنیای مجازی را محتوای پورنوگرافی دانست و گفت: این محتوا روابط خانوادگی، ارتباطات و حتی رابطه همسران را تحت تأثیر قرار می‌دهد و برای نوجوانان تحریکاتی ایجاد می‌کند که بسیاری از آنها زودتر به بلوغ جنسی می‌رسند. می‌دانید که بلوغ جنسی طی ۱۵ سال اخیر سه سال به تعجیل افتاده است. نمی‌خواهم بگویم تنها عامل این موضوع همین فضاست، اما این فضا در این تعجیل بسیار مؤثر است.
رئیس بهزیستی افزود: سن ازدواج شش سال به عقب افتاده و بلوغ جنسی سه سال به جلو آمده است. دوره نوجوانی و جوانی طولانی شده و اتفاقاً در این دوره طولانی، ما مسئولان برنامه‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی متناسبی طراحی نکرده‌ایم. یکی از این موضوعات، فضای مجازی است که مهارت‌های لازم برای ورود به این دنیا را در اختیار نوجوانان قرار نداده‌ایم.
وی هشدار داد: محتوای جنسی و پورنوگرافیک باعث می‌شود انتظارات غیرواقعی از روابط عاطفی شکل بگیرد، تحریک زودهنگام و درگیری ذهنی مداوم ایجاد شود، احساس شرم، گناه یا اضطراب به وجود آید، رابطه بدون رضایت یا رفتارهای خشونت‌آمیز عادی پنداشته شود، نوجوان برای تولید و ارسال تصاویر خصوصی تلاش کند یا در چرخه مشاهده اجباری و رفتار وسواسی گرفتار شود.
«محتوای خودآسیب‌رسان و مرتبط با خودکشی»، «محتوای افراطی، نفرت‌پراکن و تبعیض‌آمیز»، «پنجم، اطلاعات نادرست و شبه‌علمی» و محتوای بدون مجوز و فشار برای زیبایی» دیگر آسیب‌های محتوایی فضای مجازی است که حسینی در خصوص آنها تشریح کرد و افزود: در مورد فشار برای زیبایی، از پزشکان سؤال کنید. پزشکان عمومی و غیرعمومی، همگی به سمت تخصص زیبایی می‌روند؛ زیرا این محتواها تصویری از زیبایی برای انسان‌ها می‌سازند که گاهی غیرواقعی است و افراد تلاش می‌کنند به آن تصویر برسند. بخش زیادی از هزینه زندگی خود را نیز در این زمینه مصرف می‌کنند.
وی در خصوص سومین قلمرویی که اینترنت از طریق آن به نوجوانان آسیب می‌زند، گفت: اینترنت به‌عنوان بستر ارتباطی آسیب‌زاست. در اینجا از اعتیاد اینترنتی، شخصیت اینترنتی، محوشدن انسان در اینترنت و فابینگ نام برده می‌شود. در این قلمرو، دیگر فقط نوجوانان مطرح نیستند؛ تمام کسانی که اینجا نشسته‌اند، کم‌وبیش، از جمله خود بنده، از این آسیب‌ها بی‌نصیب نمانده‌ایم.
اعتیاد به فضای مجازی
حسینی تشریح کرد: واقعیت این است که این فضاها نوعی اعتیاد ایجاد کرده‌اند و این اعتیاد، شخصیت خاصی را نیز به دنبال داشته است. باعث شده شخصیت فرد تحت تأثیر محیط قرار گیرد. همچنین باعث فابینگ شده است؛ یعنی فرد در میان جمع حضور دارد، اما دل و ذهن او در فضای مجازی است. این وضعیت باعث کاهش کیفیت رابطه با والدین، احساس نادیده‌گرفته‌شدن، کاهش مهارت گفت‌وگو و همدلی و افزایش تعارضات خانوادگی می‌شود. همچنین ناتوانی در کاهش زمان استفاده، عصبانیت شدید هنگام قطع اینترنت و بیدارماندن شبانه برای بازی و حضور در شبکه‌های مجازی از دیگر پیامدهای آن است.
وی همچنین گفت: مطالعات نشان می‌دهند اگر یک ساعت قبل از خواب، استفاده از اینترنت و تلفن همراه را قطع نکنید، این وسایل اشعه آبی تولید می‌کنند و به‌ویژه برای سالمندان می‌توانند خواب را مختل کنند. بی‌علاقگی به فعالیت‌های بیرونی، ورزشی و خانوادگی، دوری از دوستان واقعی و استفاده از اینترنت برای فرار از غم، تنهایی یا اضطراب نیز از دیگر پیامدهای آن است.
حسینی هشدار داد: البته موارد بی‌شمار دیگری نیز وجود دارد؛ از جمله جایگزین‌شدن ارتباط مجازی با رابطه واقعی، مقایسه اجتماعی و نیاز به تأیید؛ در نهایت، انزوای خانوادگی و کاهش گفت‌وگوی بین‌نسلی از نتایج فابینگ و اعتیاد اینترنتی است. البته اینترنت آسیب‌های جسمانی، آسیب‌های تحصیلی و شناختی، آسیب‌های هویتی، آسیب‌های مربوط به حریم خصوصی و ردپای دیجیتال و همچنین آسیب‌های مالی و حقوقی نیز ایجاد می‌کند که می‌توان آنها را در همان قلمروها دسته‌بندی کرد.
وی در پایاین سخنانش گفت: هیچ راهی نداریم که بخواهیم دنیای مجازی را حذف کنیم یا آن را کنار بگذاریم. این کار نه شدنی است و نه درست. این مسیری است که باید از آن عبور کنیم، اما باید عبور درستی داشته باشیم. این عبور درست مستلزم رعایت چند نکته است: نخست، سواد رسانه‌ای کودکان و نوجوانان را افزایش دهیم. دوم، رابطه امن با والدین را تقویت کنیم. سوم، تنظیم زمان و محیط استفاده را در مرکز توجه قرار دهیم و چهارم، دسترسی سریع به مشاوره و حمایت‌های تخصصی برای کاهش آسیب‌ها را در نظر بگیریم.
انتهای پیام
