مصونیت به جای محدودیت؛ بازخوانی جایگاه زن در مکتب فاطمی
استاد جامعة‌الزهرا(س) قم اظهار کرد: در منظومه فکری اسلام، عفاف و حفظ حریم زن به معنای محرومیت او از حقوق و فرصت‌های اجتماعی نیست، بلکه صیانت از کرامت و هویت انسانی اوست. سیره حضرت فاطمه زهرا(س) به‌عنوان الگویی ماندگار نشان می‌دهد که زن مسلمان می‌تواند ضمن پایبندی به ارزش‌های دینی، در عرصه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حضوری فعال و اثرگذار داشته باشد.
حضرت فاطمه زهرا(س) دختر گرانقدر پیامبر اکرم(ص) نه‌تنها در جایگاه والای معنوی و اخلاقی، بلکه در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نیز الگویی برجسته و ماندگار برای جامعه اسلامی و بشریت به شمار می‌روند. زندگی کوتاه اما پربرکت ایشان سرشار از جلوه‌های ایمان، مسئولیت‌پذیری، ایثار، عفاف و دفاع از ارزش‌های الهی بود.
حضرت زهرا(س) در دوران حیات پیامبراکرم (ص) با همراهی و حمایت عاطفی از پدر بزرگوارشان در برابر آزارها و دشواری‌های مشرکان، مشارکت در پشتیبانی از رزمندگان اسلام و اهتمام به تربیت نسل و تحکیم بنیان خانواده، نقش‌های گوناگونی را در جامعه اسلامی ایفا کردند و نشان دادند که حضور اجتماعی زن مسلمان می‌تواند در عین پایبندی به عفاف و ارزش‌های دینی، بسیار اثرگذار و سرنوشت‌ساز باشد.
یکی از برجسته‌ترین ابعاد زندگی اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س)، مسئولیت‌پذیری و احساس تعهد ایشان در برابر سرنوشت جامعه اسلامی بود. این ویژگی به‌ویژه پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) و در جریان دفاع از امامت و ولایت امیرالمؤمنین علی (ع) جلوه‌ای آشکار یافت. اکنون و در سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) بازخوانی ابعاد اجتماعی زندگی و سیره آن بانوی بزرگوار فرصتی ارزشمند برای تبیین جایگاه زن در اندیشه اسلامی و بررسی نقش زنان در تحولات اجتماعی امروز است. سیره فاطمی نشان می‌دهد که میان حفظ عفاف و کرامت زن با حضور فعال در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هیچ‌گونه تعارضی وجود ندارد و زن مسلمان می‌تواند با حفظ هویت دینی خود، در مسیر تحقق عدالت، دفاع از حقوق مظلومان، تربیت نسل و تعالی جامعه نقش‌آفرینی کند.
ایکنا در رابطه با بررسی سیره اخلاق اجتماعی حضرت زهرا(س) به گفت‌وگو با حجت‌الاسلام سیدعلی‌اکبر نوری، استاد جامعة‌الزهرا(س) قم پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم.
ایکنا ـ با توجه به حضور اجتماعی حضرت فاطمه زهرا (س)، چگونه می‌توان میان حفظ ارزش‌های دینی و حضور فعال و اثرگذار زنان در عرصه‌های اجتماعی امروز تعادل برقرار کرد؟
حضور اجتماعی حضرت صدیقه طاهره(س) در طول زندگی پربرکت ایشان به‌ویژه در دوران حیات پیامبر اکرم(ص) و پس از رحلت آن حضرت واجد ابعاد و جلوه‌های گوناگونی است که می‌توان از آن دو درس اساسی برای جامعه مردان و زنان استخراج کرد؛ یک درس شیرین و یک درس تلخ. این دو درس در کنار یکدیگر تصویری روشن از جایگاه زن در جامعه اسلامی، مسئولیت اجتماعی او و ضرورت دفاع از ارزش‌های دینی و انسانی ارائه می‌کنند.
درس شیرین حضور اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س) همراهی و غم‌گساری با پدر بزرگوارشان پیامبر اکرم(ص) در شرایط دشوار و طاقت‌فرسای دوران رسالت است. پیامبر اکرم(ص) در مکه با مشرکان و مردمی جاهل مواجه بودند که در برابر دعوت الهی ایشان به‌ویژه پس از وفات حضرت ابوطالب(ع) و حضرت خدیجه(س) با تمسخر، هوچی‌گری و گاه سنگ‌پرانی پاسخ می‌دادند. در چنین شرایطی، پیامبر اکرم(ص) با دشواری‌های فراوانی مواجه بودند و از سوی مخالفان دعوت الهی آزارها و اذیت‌های متعددی را تحمل می‌کردند.
در این میان، حضرت فاطمه زهرا(س) این دردانه پیامبر(ص) و دختر گرانقدر ایشان نقش بسیار مهمی در تسکین آلام روحی و حمایت عاطفی از پدر بزرگوارشان ایفا می‌کردند. هنگامی که پیامبر اکرم(ص) از مواجهه با آزارها و رفتارهای ناشایست مشرکان به خانه بازمی‌گشتند، این حضرت فاطمه(س) بود که با محبت و مهربانی مادرانه، گرد غم را از چهره منور پدر می‌زدود و با همراهی و دلجویی از ایشان موجب آرامش خاطر پیامبر(ص) می‌شد.
این جلوه از زندگی حضرت زهرا(س) نشان می‌دهد که حضور اجتماعی زنان تنها به حضور در عرصه‌های رسمی، سیاسی یا مدیریتی محدود نمی‌شود، بلکه حمایت عاطفی، تقویت روحیه، همراهی با انسان‌های مسئول و ایفای نقش مؤثر در شرایط دشوار اجتماعی نیز از مصادیق مهم مسئولیت اجتماعی زنان است. حضرت فاطمه زهرا(س) در این عرصه الگویی روشن از حضور فعال، آگاهانه و مسئولانه زن مسلمان ارائه می‌کنند؛ الگویی که در آن عواطف انسانی، محبت خانوادگی و مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
از دیگر جلوه‌های حضور اجتماعی حضرت صدیقه طاهره(س) مشارکت و همراهی ایشان در شرایط جنگی و کمک به رزمندگان اسلام است. حضرت زهرا(س) در جنگ‌ها برای کمک به رزمندگان می‌شتافتند و با حضور خود پشت جبهه را تقویت می‌کردند. این حضور بیانگر آن است که زنان در جامعه اسلامی می‌توانند متناسب با شرایط، توانایی‌ها و مسئولیت‌های خود در حمایت از اهداف الهی، تقویت جبهه حق و پشتیبانی از جامعه نقش‌آفرینی کنند.
بنابراین، درس شیرین حضور اجتماعی حضرت زهرا(س) درس همراهی، حمایت، مسئولیت‌پذیری، تقویت روحیه جامعه و مشارکت در مسیر تحقق اهداف الهی است. این درس برای زنان امروز نیز اهمیت فراوانی دارد، زیرا نشان می‌دهد که حفظ ارزش‌های دینی و اخلاقی نه‌تنها مانعی برای حضور اجتماعی زنان نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز حضور مؤثرتر، مسئولانه‌تر و عمیق‌تر آنان در جامعه باشد.
اما درس تلخ حضور اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س) به حضور و مجاهدت ایشان در دفاع از امامت امیرالمؤمنین علی(ع) و مقابله با شرایطی بازمی‌گردد که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) در جامعه اسلامی پدید آمد. حضرت زهرا(س) در این مرحله از زندگی خود با تحمل مصائب و دشواری‌های فراوان برای دفاع از حق و حقیقت و صیانت از جایگاه امامت، اقدامات اجتماعی گسترده‌ای انجام دادند. از جمله این اقدامات می‌توان به مراجعه ایشان به درب خانه اصحاب پیامبر(ص) و درخواست از آنان برای حمایت از امامت و خلافت امیرالمؤمنین(ع) اشاره کرد. حضرت فاطمه زهرا(س) در این مسیر با آگاهی از مسئولیت تاریخی و دینی خود تلاش کردند جامعه را نسبت به حق و حقیقت متوجه سازند و آنان را به ایفای مسئولیت در برابر مسئله امامت فراخوانند.
همچنین، حضور ایشان در مسجد و ایراد خطبه تاریخی از دیگر جلوه‌های مهم این مجاهدت اجتماعی است. خطبه تاریخی حضرت زهرا(س) در مسجد صرفا یک سخنرانی یا بیان اعتراض شخصی نبود، بلکه اقدامی آگاهانه و مسئولانه در دفاع از حق، تبیین حقیقت، یادآوری مسئولیت‌های جامعه اسلامی و روشنگری درباره جایگاه امامت و خلافت به شمار می‌رفت. این حضور نشان داد که زن مسلمان هنگامی که مسئله دفاع از حق، حقیقت و ارزش‌های بنیادین دین مطرح می‌شود، می‌تواند با صراحت، شجاعت، استدلال و آگاهی در عرصه عمومی حضور یابد و نقش تاریخی خود را ایفا کند.
این حضور و تلاش و جهاد حضرت زهرا(س) هرقدر برای آن بزرگوار افتخارآمیز و نشان‌دهنده عظمت شخصیت، شجاعت و مسئولیت‌پذیری ایشان است، اما برای امت پیامبر اکرم(ص) یک نقطه منفی و مایه تأسف و شرمندگی به شمار می‌رود. علت این مسئله آن است که اگر امت پیامبر(ص) گرفتار عافیت‌طلبی، بی‌تفاوتی و فرار از مسئولیت نشده بودند و اگر جامعه اسلامی در برابر حقیقت و مسئولیت تاریخی خود به‌درستی ایستادگی می‌کرد، هرگز لازم نبود دختر پیامبر اکرم(ص) برای دفاع از امامت و خلافت امیرالمؤمنین(ع) دست به چنین اقدامات اجتماعی گسترده‌ای بزند و با تحمل آن همه مصائب به مراجعه به خانه اصحاب و حضور در مسجد روی آورد.
در واقع، این بخش از زندگی حضرت زهرا(س) یک هشدار تاریخی و اجتماعی برای جوامع اسلامی است، هشداری درباره پیامدهای عافیت‌طلبی، سکوت در برابر انحراف، بی‌تفاوتی نسبت به حق و فرار از مسئولیت‌های اجتماعی و دینی. این تجربه تاریخی نشان می‌دهد که اگر افراد و گروه‌های اجتماعی در زمان مناسب به مسئولیت خود عمل نکنند، ممکن است بار سنگین دفاع از حقیقت بر دوش کسانی قرار گیرد که با وجود جایگاه والای خود ناگزیر از تحمل رنج‌ها و دشواری‌های فراوان می‌شوند.
البته همین جهاد دفاعی و مجاهدت حضرت فاطمه زهرا(س) در دفاع از حق و حقیقت به الگویی ماندگار برای جامعه بشری تبدیل شد، الگویی که آثار و جلوه‌های آن در طول تاریخ استمرار یافته و در موقعیت‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و دینی خود را نشان داده است. حضرت زهرا(س) با این مجاهدت، نشان دادند که دفاع از حقیقت مسئولیتی همگانی است و زنان نیز در این مسیر جایگاهی مهم، اثرگذار و تعیین‌کننده دارند.
نمونه‌های این الگو را می‌توان در حوادث کربلا مشاهده کرد از جمله در اقدام طوعه که با پناه دادن به مسلم بن عقیل(ع) نمونه‌ای از مسئولیت‌پذیری، شجاعت و حمایت از حق را به نمایش گذاشت. این اقدام، در شرایطی که بسیاری از افراد به دلیل ترس، مصلحت‌اندیشی یا عافیت‌طلبی از مسئولیت خود فاصله می‌گرفتند، جلوه‌ای از حضور انسانی و اجتماعی زن در دفاع از حقیقت بود.
همچنین، در حوادث انقلاب اسلامی جلوه‌های دیگری از این الگو مشاهده شد از جمله سجده پدران و مادران شهدا هنگامی که خبر شهادت فرزندان خود را دریافت می‌کردند. این صحنه‌ها، نشان‌دهنده پیوند عمیق میان ایمان، مسئولیت اجتماعی، ایثار و دفاع از ارزش‌های دینی است. در این نمونه‌ها زنان و مادران نه‌تنها در عرصه خانواده، بلکه در عرصه‌های اجتماعی و تاریخی نیز نقش‌آفرین بوده‌اند و با ایمان، صبر و استقامت خود، به تقویت روحیه جامعه و استمرار ارزش‌های الهی کمک کرده‌اند.
ایکنا ـ با توجه به تأکید حضرت زهرا(س) بر کرامت و جایگاه زن، سیره ایشان چه راهکارهایی برای تحقق حقوق زنان، مقابله با تبعیض جنسیتی و حفظ عدالت در جامعه امروز ارائه می‌دهد؟
یکی از مغالطه‌هایی که متأسفانه برخی از طرفداران حقوق زنان در کشور ما گرفتار آن شده‌اند و دیگران را نیز به آن دچار کرده و به بیراهه کشانده‌اند، استفاده از واژه «تبعیض جنسیتی» به جای «تفاوت جنسیتی» است. این دو مفهوم با یکدیگر تفاوت اساسی دارند و نباید تفاوت‌های طبیعی و فطری میان زن و مرد را به معنای تبعیض و محرومیت از حقوق تلقی کرد.
برخلاف تبلیغات دروغین امپراتوری رسانه‌ای غرب که با نقاب حمایت از زنان از یک سو آنان را به ابزاری برای افزایش سرمایه و منافع سرمایه‌داران زالوصفت جبهه لیبرال دموکراسی تبدیل کرده و از سوی دیگر زن را به کالایی لوکس، زیبا، ارزان و در دسترس برای شهوت‌پرستان تبدیل می‌کند، با وجود چنین رفتارهایی و جنایاتی در حق ریحانه خلقت و آفرینش، همچنان با وقاحت خود را مدعی دفاع از حقوق زنان معرفی می‌کند.
این جریان با کم‌ارزش جلوه دادن آبادانی و نشاط محیط خانه، در حالی که خانه و خانواده مهمترین پایه استحکام جامعه و بلندترین نردبان برای ترقی و تعالی معنوی انسان به شمار می‌روند، در حقیقت یکی از اصلی‌ترین و فطری‌ترین مأموریت‌هایی را که با حکمت الهی بر عهده زن قرار گرفته است، بی‌اهمیت جلوه می‌دهد. از سوی دیگر، با ارزش‌بخشی دروغین به برخی امور که بود و نبود آن‌ها تأثیر چندانی در سعادت زن و مرد جامعه ندارد، موجب محرومیت زنان از بخشی از حقوق فطری و طبیعی خود می‌شود.
از سوی دیگر، باید توجه داشت که اسلام دین علم، دانش، تلاش، جهاد و اجتهاد است، دینی که با آیه «ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ» بر اهمیت علم و قلم تأکید می‌کند. در گذشته حتی دختران و زنان در حالی که در پس پرده حضور داشتند، به نقل حدیث و انتقال معارف دینی می‌پرداختند. بنابراین، این پرسش مطرح است که چه جریان یا دسیسه‌ای و از چه زمانی چنین تفکر انحرافی را در میان مسلمانان رواج داد که بی‌سوادی و ناآگاهی زنان و حتی مردان را بر سواد و دانش ترجیح داد؟
سیره حضرت فاطمه زهرا(س) که تجسم عینی اسلام است، الگوی جامعی از جایگاه و حقوق زن ارائه می‌دهد. در این سیره خانه‌داری، فرزندپروری، شرکت در جهاد، دفاع از مظلوم، تعلیم و تربیت همگی در کنار بالاترین مراتب عفت و پاکدامنی قرار دارند. از منظر سیره فاطمی کار کردن در خارج از منزل، مشروط به حفظ عفاف و رعایت ارزش‌های دینی امری بلامانع است، اما در عین حال، هنگامی که پیامبر اکرم(ص) مسئولیت امور داخل منزل را به حضرت فاطمه زهرا(س) و مسئولیت امور خارج از خانه را به امیرالمؤمنین علی(ع) سپردند، حضرت فاطمه(س) از این تقسیم مسئولیت چنان خشنود شدند که فرمودند: «آن‌قدر خوشحال شدم که جز خدا کسی نمی‌داند». از این موضوع می‌توان دریافت که در سیره فاطمی کار حلال و مفید همراه با حفظ عفت و ارزش‌های الهی اهمیت دارد و مسئولیت‌های خانوادگی و تربیت نسل نیز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.
فرهنگ منحط غربی با کوچک و حقیر شمردن وظایف فطری زن و بزرگ‌نمایی و ارزش‌بخشی به فعالیت‌های خارج از منزل، دقیقا در نقطه مقابل سیره فاطمی قرار دارد. نتایج تأسف‌بار این فرهنگ را می‌توان در تضعیف نهاد خانواده، از بین رفتن حرمت مادری، افزایش طلاق، سردی محیط خانه و خانواده و با تأسف بیشتر رشد غیر قابل باور پدیده شوم پدرنشناسی مشاهده کرد.
با وجود این پیامدها، برخی از روشنفکران ما نیز با برداشتی ناقص و التقاطی از معارف اسلامی همان نسخه غربی را با تغییراتی جزئی به‌عنوان دیدگاه اسلام درباره زن مطرح می‌کنند، رویکردی که نادرست است. از این دوستان باید پرسید که آیا عفیفانه زیستن حق زن نیست؟ آیا مادری و فرزندپروری حق زن نیست؟ آیا تربیت فرزند و غم‌گساری و همراهی با همسر حق زن نیست؟ آیا برخورداری از شجاعت زینبی در مواجهه با مشکلات و دشواری‌های زندگی حق زن نیست؟ آیا تحصیل، تعلیم علم و مشارکت در اداره امور اجتماعی بانوان در یک جامعه و کشور بزرگ، از حقوق زنان محسوب نمی‌شود؟
باید با نگاهی جامع به مجموعه استعدادها و ظرفیت‌های زنان توجه کرد. آیا نمی‌توان با رعایت حداکثری حریم‌ها و ارزش‌های دینی، زمینه شکوفایی استعدادهای بانوان را فراهم کرد؟ چرا برخی تصور می‌کنند برای به منصه ظهور رساندن استعدادهای زنان مسلمان، حتماً باید از الگوهای فکری و فرهنگی غربی درباره زن پیروی کرد؟
سیره حضرت زهرا(س) نشان می‌دهد که زن مسلمان می‌تواند ضمن برخورداری از علم، دانش، عفت و کرامت در عرصه خانواده و اجتماع نقش‌آفرینی کند و حقوق واقعی و فطری خود را پاس بدارد. بنابراین، تحقق عدالت درباره زنان در گرو شناخت صحیح جایگاه زن، احترام به تفاوت‌های طبیعی و فطری، حفظ حرمت مادری و خانواده و فراهم کردن زمینه رشد علمی، فرهنگی و اجتماعی بانوان در چارچوب ارزش‌های اسلامی است.
ایکنا ـ حضرت فاطمه زهرا(س) در دفاع از حق و بیان مواضع خود حضوری شجاعانه داشتند، این رویکرد چه الگویی برای آزادی بیان، مطالبه‌گری و مشارکت اجتماعی زنان در جامعه امروز است؟
برای پاسخ به این پرسش ابتدا باید به شرایط اجتماعی و سیاسی دوران پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) توجه کنیم. در آن جامعه آزادی بیان به معنای واقعی وجود نداشت و این آزادی بیشتر در اختیار منافقان، درباریان و کسانی بود که بر تمام اقدامات دستگاه حاکم مهر تأیید می‌زدند و در برابر تصمیمات آن سکوت یا همراهی می‌کردند. اگر آزادی بیان به معنای واقعی وجود داشت، خانه حضرت فاطمه زهرا(س) مورد تعرض قرار نمی‌گرفت و حرمت آن شکسته نمی‌شد. همچنین، امیرالمؤمنین علی(ع) با زور و به شیوه‌ای اهانت‌آمیز به مسجد برده نمی‌شدند. سلمان فارسی مورد ضرب و شتم قرار نمی‌گرفت و عمار آسیب نمی‌دید و ابوذر نیز در سال‌های بعد به دلیل مواضع و اعتراض‌های خود تبعید نمی‌شد.
بنابراین، مجموعه این حوادث نشان می‌دهد که نمی‌توان شرایط آن دوران را واجد آزادی بیان واقعی دانست. از این منظر، اقدام حضرت فاطمه زهرا(س) و به‌ویژه حضور ایشان در مسجد و ایراد خطبه تاریخی، صرفا پیام آزادی بیان به معنای متعارف امروزی را منتقل نمی‌کند، بلکه دارای پیام‌های عمیق‌تر و اساسی‌تری است. پیام اصلی این حضور شجاعت و ایستادگی در برابر ظلم، مطالبه حق و دفاع از مظلوم است. حضرت زهرا(س) با وجود تمام دشواری‌ها و محدودیت‌هایی که در آن دوران وجود داشت، از بیان مواضع خود و دفاع از حقیقت دست نکشیدند و نشان دادند که در مسیر دفاع از حق نباید تحت تأثیر فشارها، تهدیدها و ملاحظات فردی قرار گرفت.
یکی از مهمترین درس‌های سیره فاطمی این است که انسان باید در برابر ظلم و تضییع حقوق دیگران مسئولیت‌پذیر باشد و حتی اگر در این مسیر تنها بماند، از موضع حق خود عقب‌نشینی نکند. حضرت فاطمه زهرا(س) با حضور آگاهانه و شجاعانه خود در عرصه عمومی، نشان دادند که دفاع از حقیقت، مسئولیتی دینی و اجتماعی است و نباید آن را به دیگران واگذار کرد.
این الگو برای زنان امروز نیز پیام روشنی دارد یعنی اینکه زن مسلمان می‌تواند با حفظ کرامت، عفاف و ارزش‌های دینی در عرصه‌های اجتماعی حضور داشته باشد، دیدگاه‌ها و مواضع خود را بیان کند و در برابر بی‌عدالتی و تضییع حقوق انسان‌ها مطالبه‌گر باشد. البته مطالبه‌گری در این چارچوب صرفا به معنای بیان خواسته‌های فردی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی برای دفاع از حقوق مظلومان و صیانت از ارزش‌های انسانی و الهی محسوب می‌شود.
در نهایت، مهمترین پیام حضور اجتماعی حضرت زهرا(س) شجاعت در بیان حقیقت، ایستادگی در برابر ظلم، گرفتن حق مظلوم و دفاع از حق حتی در شرایطی است که انسان در این مسیر تنها باشد و حتی این ایستادگی به قیمت جان او تمام شود. این همان درسی است که می‌تواند مبنای مشارکت اجتماعی مسئولانه زنان و مردان در جامعه امروز قرار گیرد.
ایکنا ـ با توجه به سیره اجتماعی حضرت زهرا(س)، مرز میان محدودیت‌های غیر ضروری و آزادی‌های مشروع بانوان در جامعه کجاست و چگونه می‌توان از حقوق و انتخاب‌های قانونی و شرعی زنان حمایت کرد؟
یکی دیگر از مغالطات عمدی یا سهوی که در مباحث مربوط به حقوق و جایگاه زنان در جامعه مطرح می‌شود، استفاده از واژه «محدودیت» به جای واژه «مصونیت» است. این دو واژه از نظر معنا و مفهومی تفاوت اساسی دارند و نوع نام‌گذاری در این زمینه می‌تواند در شکل‌گیری نگرش جامعه نسبت به حقوق و جایگاه زن تأثیرگذار باشد. اگر از واژه مصونیت برای توصیف حریم و حرمت زن مسلمان استفاده شود، بسیاری از برداشت‌های نادرست درباره جایگاه زن و احکام مربوط به عفاف و حجاب اصلاح خواهد شد. منظور از مصونیت، حفاظت از زن در برابر تطاول و دسترسی بی‌هزینه مرد بیگانه به حریم و حرمت اوست. چنین تعبیری می‌تواند سحر کلام کسانی را باطل کند که می‌خواهند زن را به ابزاری برای کار و تولید ثروت و، بدتر از آن، به ملعبه‌ای برای نگاه و دست بیگانگان تبدیل کنند.
بر همین اساس، اگر به حجاب و حفظ حریم زن مسلمان از منظر مصونیت نگاه شود، دیگر نمی‌توان آن را صرفا محدودیتی برای زنان تلقی کرد، بلکه باید آن را در چارچوب صیانت از کرامت انسانی، حفظ حرمت زن و استحکام بنیان خانواده مورد بررسی قرار داد. در واقع، مسئله اصلی این است که زن در جامعه از جایگاه انسانی و شخصیتی خود برخوردار باشد و ارزش و هویت او تحت تأثیر نگاه ابزاری و مادی به انسان قرار نگیرد. آنچه مدنظر اسلام است، پاکی مردان و زنان جامعه و حفظ حریم خانواده است. اسلام در پی آن است که محیط اجتماعی از سلامت اخلاقی برخوردار باشد و روابط میان زنان و مردان بر پایه عفاف، احترام متقابل و رعایت حرمت‌های انسانی شکل بگیرد. بنابراین، حفظ حریم‌ها صرفا مسئله‌ای مربوط به زنان نیست، بلکه مردان نیز در برابر پاکی و سلامت اخلاقی جامعه مسئولیت دارند.
البته تحقق این هدف بزرگ ممکن است لوازم و الزاماتی داشته باشد که باید آن‌ها را پذیرفت، حتی اگر برخی افراد بر این الزامات نام محدودیت بگذارند. نباید اجازه داد که تغییر نام‌ها و استفاده از تعابیر تحریف‌آمیز، ماهیت و فلسفه احکام و ارزش‌های دینی را تحت‌تأثیر قرار دهد. از این منظر، سیره حضرت فاطمه زهرا(س) نیز می‌تواند مبنایی برای شناخت صحیح جایگاه زن و نسبت میان حضور اجتماعی، عفاف و حفظ حرمت‌های انسانی باشد. آن حضرت در عین برخورداری از بالاترین مراتب عفت و پاکدامنی، حضوری فعال و اثرگذار در عرصه‌های اجتماعی داشتند و در دفاع از حق و حقیقت هیچ‌گاه از مسئولیت خود عقب‌نشینی نکردند.
بنابراین، حفظ حریم و عفاف به معنای محروم کردن زنان از حضور اجتماعی و حقوق مشروع آنان نیست، بلکه باید زمینه‌ای برای حضور شایسته و همراه با کرامت بانوان فراهم کند. در نهایت، نباید در دفاع از حقیقت و تبیین ارزش‌های اسلامی از نام‌گذاری‌های تحریف‌آمیز هراس داشت. مهم آن است که مفاهیم به‌درستی تبیین شوند و جامعه میان محدودیت‌های غیر ضروری و الزاماتی که با هدف مصونیت، حفظ کرامت زن، پاکی جامعه و استحکام خانواده وضع شده‌اند، تفاوت قائل شود.
انتهای پیام
