فیلم «دکمه» مخاطب را به بازنگری در انتخابهای انسانی دعوت میکند
حسن رئیسی اظهار کرد: در فیلم کوتاه «دکمه» تلاش کردهام به تاثیر انتخابهای کوچک انسان بر روابط و زندگی دیگران بپردازم و مخاطب را بدون بیان مستقیم، با این پرسش مواجه کنم که هر فرد تا چه اندازه نسبت به پیامد رفتار خود مسئول است.
حسن رئیسی، کارگردان فیلم کوتاه «دکمه» در گفتوگو با ایکنا با بیان اینکه سینما برای من بیش از آنکه صرفا ابزاری برای روایت یک داستان باشد، فرصتی برای طرح پرسش درباره انسان و کیفیت زیست اوست، اظهار کرد: در فیلم «دکمه» تلاش کردهام به بخشی از روابط انسانی توجه کنم که معمولا در هیاهوی زندگی روزمره کمتر دیده میشوند. گاهی یک رفتار ساده، یک انتخاب کوچک یا حتی یک واکنش ظاهرا معمولی میتواند بر زندگی فردی دیگر تاثیر بگذارد و مسیر یک رابطه را تغییر دهد. به همین دلیل، فیلم برای من درباره همین جزئیات و معنایی است که در پس آنها شکل میگیرد. آنچه در این فیلم برای من اهمیت داشت، پرداختن به مفهوم اخلاق در زندگی روزمره بود؛ اخلاق را نه به معنای مجموعهای از توصیههای مستقیم و صریح، بلکه به عنوان نوعی مسئولیت در برابر دیگری میبینم. انسان در هر موقعیتی با انتخابهایی روبهروست و بسیاری از این انتخابها تنها به خودش مربوط نمیشود. نوع نگاه ما به دیگران، نحوه برخورد با آنها و حتی تصمیمهایی که شاید در لحظه کم اهمیت به نظر برسند، میتوانند بر فضای زندگی جمعی اثر بگذارند. «دکمه» از همین منظر تلاش میکند مخاطب را با این پرسش مواجه کند که ما تا چه اندازه نسبت به تاثیری که بر زندگی اطرافیانمان میگذاریم، آگاه هستیم.
وی ادامه داد: یکی از مسائل مهم در جامعه امروز، کم شدن فرصت گفتوگو و توجه به دیگری است. بسیاری از مشکلاتی که در روابط انسانی ایجاد میشود، از جایی آغاز میشود که افراد دیگر توان یا حوصله شنیدن یکدیگر را ندارند. وقتی ارتباط انسانی به قضاوت سریع، سوءتفاهم یا بیتفاوتی محدود شود، طبیعی است که فاصلهها بیشتر شود. سینما میتواند این فاصله را برای لحظاتی به ما نشان دهد و مخاطب را وادار کند به موقعیتهایی فکر کند که شاید در زندگی شخصی خودش نیز با آنها مواجه شده باشد.
کارگردان «دکمه» با اشاره به اینکه مفاهیم اخلاقی در آثار هنری نباید به شکل شعاری ارائه شوند، گفت: اگر قرار باشد فیلم صرفا یک پیام اخلاقی را به مخاطب منتقل کند، ممکن است تاثیر آن کوتاه مدت باشد. برای من مهمتر این است که مخاطب با شخصیتها و موقعیتها همراه شود و خودش به نتیجه برسد. وقتی یک اثر هنری بتواند مخاطب را درگیر یک موقعیت انسانی کند، پیام آن میتواند ماندگارتر باشد. به همین دلیل سعی کردم در «دکمه» از بیان مستقیم فاصله بگیرم و اجازه بدهم روایت و رفتار شخصیتها، فضای فکری مورد نظر فیلم را شکل دهد.
اخلاق از زندگی واقعی جدا نیست
وی تصریح کرد: اخلاق از زندگی واقعی جدا نیست. اخلاق زمانی معنا پیدا میکند که در رفتارهای روزانه ما حضور داشته باشد؛ در نحوه مواجهه با یک انسان دیگر، در مسئولیتی که نسبت به خانواده، دوستان، همکاران و حتی افراد ناشناس احساس میکنیم و در انتخابهایی که ممکن است هیچ شاهدی جز خودمان نداشته باشند. این نگاه برای من با جهان فیلم ارتباط پیدا میکند. فیلم میخواهد نشان دهد که شرایط زیست انسان تنها با امکانات مادی یا تغییرات بیرونی بهتر نمیشود و کیفیت رابطه میان انسانها نیز در این زمینه نقش اساسی دارد.
این فیلمساز درباره نسبت میان روابط انسانی و بهتر شدن شرایط زندگی بیان کرد: جامعه از انسانها و رابطه میان آنها ساخته میشود. اگر در یک جامعه اعتماد، همدلی، مسئولیت پذیری و احترام متقابل تقویت شود، بسیاری از مسائل نیز امکان مدیریت بهتری پیدا میکنند. البته سینما قرار نیست برای همه مشکلات اجتماعی راه حل ارائه کند، اما میتواند درباره آنها گفتوگو ایجاد کند. گاهی یک فیلم کوتاه میتواند پرسشی را در ذهن مخاطب ایجاد کند که بعد از پایان فیلم نیز همراه او باقی بماند. برای من همین ماندگاری پرسش اهمیت زیادی دارد. عنوان «دکمه» نیز برای من در ارتباط با همین نگاه قابل تفسیر است. دکمه یک عنصر کوچک و ساده است، اما میتواند بخشی از یک ساختار بزرگتر باشد. در زندگی نیز با موقعیتهایی مواجه هستیم که در ظاهر بسیار کوچکاند، اما در کنار یکدیگر ساختار روابط و تجربه زیسته ما را شکل میدهند. گاهی یک کلمه، یک سکوت، یک تصمیم یا یک رفتار میتواند مانند همان جزئی کوچک، نتیجهای بزرگتر ایجاد کند. فیلم تلاش میکند مخاطب را متوجه همین نسبت میان جزئیات و کلیت زندگی کند.
رئیسی ادامه داد: یکی دیگر از دغدغههای من، مفهوم انتخاب است. انسان همیشه در شرایط ایدهآل تصمیم نمیگیرد و بسیاری از انتخابها در موقعیتهای پیچیده و دشوار اتفاق میافتند. به همین دلیل نمیتوان درباره رفتار انسانها بدون توجه به شرایطی که در آن قرار گرفتهاند، قضاوت کرد. «دکمه» نیز تلاش میکند بخشی از این پیچیدگی را به تصویر بکشد. شخصیتها را نمیتوان صرفا خوب یا بد دید؛ آنچه اهمیت دارد، موقعیت انسانی آنها و انتخابهایی است که در برابرشان قرار میگیرد.
وی با تاکید بر اینکه سینما میتواند زمینهای برای بازنگری در رفتارهای فردی ایجاد کند، اظهار کرد: شاید یکی از کارکردهای مهم هنر این باشد که ما را برای مدتی از عادتهای ذهنی خودمان فاصله دهد. مخاطب وقتی با یک موقعیت داستانی روبهرو میشود، ممکن است ابتدا درباره شخصیت فیلم قضاوت کند، اما بعد به تدریج خودش را جای او بگذارد و از زاویه دیگری به ماجرا نگاه کند. همین تغییر زاویه دید میتواند مقدمهای برای فهم بیشتر دیگران باشد. اگر هنر بتواند حتی در حدی کوچک، ظرفیت همدلی انسان را افزایش دهد، به نظرم به یکی از مهمترین کارکردهای خود نزدیک شده است.
در آثار هنری، مفاهیم انسانی و اخلاقی زمانی تاثیر بیشتری دارند
این کارگردان درباره نگاه غیرمستقیم فیلم به مفاهیم انسانی و معنوی گفت: در آثار هنری، مفاهیم انسانی و اخلاقی زمانی تاثیر بیشتری دارند که از دل قصه و شخصیت بیرون بیایند. من علاقهای نداشتم مخاطب احساس کند با یک اثر آموزشی یا موعظهگر مواجه است. به نظرم ارزشهایی مانند توجه به دیگری، پرهیز از آسیب رساندن، مسئولیت پذیری و حفظ حرمت انسان، ارزشهایی هستند که هر مخاطبی میتواند با آنها ارتباط برقرار کند. این مفاهیم ریشه عمیقی در فرهنگ ما دارند و میتوان بدون استفاده از بیان مستقیم، آنها را در یک موقعیت داستانی و انسانی مطرح کرد.
کارگردان «دکمه» درباره اهمیت خانواده و روابط نزدیک در شکل گیری رفتار انسان نیز بیان کرد: بخش مهمی از شخصیت انسان در روابط نزدیک او شکل میگیرد. خانواده، دوستان و محیط اجتماعی هرکدام در ساختن نگاه انسان به خودش و دیگران نقش دارند. وقتی رابطهای بر پایه اعتماد و احترام شکل بگیرد، زمینه رشد انسان فراهمتر میشود و برعکس، روابط آسیب دیده میتوانند آثار طولانی بر فرد باقی بگذارند. سینما میتواند این تاثیرات را بدون توضیح مستقیم و تنها از طریق رفتار شخصیتها نشان دهد. به نظرم مخاطب نیز زمانی بیشتر با چنین موضوعی همراه میشود که آن را در قالب یک تجربه انسانی ببیند.
رئیسی در بخش دیگری از این گفتوگو درباره نقش بازیگران در انتقال مفاهیم فیلم اظهار کرد: بازیگر در یک فیلم کوتاه فرصت محدودی برای معرفی شخصیت و ایجاد ارتباط با مخاطب دارد و به همین دلیل جزئیات بازی اهمیت زیادی پیدا میکند. در «دکمه» تلاش کردیم بازیها در خدمت روایت باشند و از اغراق فاصله گیرند. برای من نگاه، سکوت، مکث و واکنشهای کوچک شخصیتها به اندازه دیالوگ اهمیت داشت. امیدوارم مجموعه این عناصر بتواند فضایی ایجاد کند که مخاطب به جای دریافت یک پیام از پیش تعیین شده، وارد جهان فیلم شود و تجربه خودش را از آن داشته باشد.
وی در پاسخ به اینکه چرا قالب فیلم کوتاه را برای بیان این موضوعات انتخاب کرده است، تصریح کرد: فیلم کوتاه به دلیل محدودیت زمانی، نیازمند دقت و تمرکز بیشتری در روایت است. در این قالب نمیتوان همه چیز را توضیح داد و همین موضوع برای من جذاب است. باید بتوانیم در زمان محدود، یک موقعیت انسانی را به گونهای بسازیم که مخاطب احساس کند با بخشی از یک جهان واقعی روبهرو شده است. در چنین شرایطی، تصویر، بازی، صدا و حتی سکوت باید با یکدیگر هماهنگ باشند. «دکمه» نیز حاصل چنین تلاشی است.
رئیسی با بیان اینکه «دکمه» پس از طی مراحل تولید و آمادهسازی، آماده حضور در جشنوارههای داخلی و خارجی شده است، بیان کرد: امیدوارم فیلم بتواند با مخاطبان مختلف ارتباط برقرار کند و زمینهای برای گفتوگو درباره روابط انسانی و مسئولیتی که هر فرد در قبال کیفیت زندگی جمعی دارد، فراهم شود. برای من مهم است که فیلم پس از پایان نمایش نیز در ذهن مخاطب ادامه پیدا کند و او را به فکر کردن درباره انتخابها و رفتارهای خودش دعوت کند.
وی همچنین درباره دیگر اثر آماده شده برای حضور در جشنوارهها بیان کرد: فیلم کوتاه «خزش» به نویسندگی و کارگردانی ندا قربانیان و تهیهکنندگی من، روایت پسری است که سالهاست وحشت اتفاق هولناکی را که در ۱۰ سالگی برای او در حمام رخ داده، با خود حمل میکند و در این میان، مادر نیز در جایگاه یکی از عناصر اصلی این گذشته تلخ قرار دارد. این فیلم نیز با تمرکز بر یک موقعیت انسانی و آثار روانی یک اتفاق گذشته ساخته شده و تلاش میکند مخاطب را با لایههای پیچیده روابط و پیامدهای رفتار انسانها مواجه کند. در «خزش» فاطمه نیشابوری، محمد رشنو، محمد سیف، آریانا اسفندیاری و مهران اردکانی ایفای نقش دارند. عوامل این فیلم شامل تهیهکننده: حسن رئیسی، نویسنده و کارگردان: ندا قربانیان، مدیر تولید: مبین رستگار، مجری طرح: دکتر آنا بهوند، دستیار کارگردان: النا پوررحیم، برنامهریز: میثم ترکمند، مدیر فیلمبرداری: امین اسحاقیان، دستیاران فیلمبردار: مجید کشاورز، محمد نوروزی و مجید آوری، صدابردار: علی نوری، منشی صحنه: سمیرا فقیه سلیمانی، طراح صحنه و لباس: محمود حقیری، دستیاران صحنه و لباس: مهران اردکانی و مهدی عسکری، طراح گریم: آیسا زلفقاری و عکاس: ماندانا خانزاده هستند.
عوامل فیلم «دکمه»
رئیسی در انتها درباره مشخصات تولید «دکمه» اظهار کرد: این فیلم کوتاه به نویسندگی، تهیهکنندگی و کارگردانی من تولید شده و ستایش موسوی، محمد رشنو، سجاد رضایی، احسان خراط و یاشار حقیقی در آن ایفای نقش کردهاند. عوامل فیلم عبارتند از: مجری طرح: میثم ترکمند، مشاور و بازیگردان: مبین رستگار، دستیار کارگردان و برنامهریز: النا پوررحیم، مدیر فیلمبرداری: امین اسحاقیان، دستیاران فیلمبردار: مجید کشاورز، محمد نوروزی و مجید آوری، صدابردار: علی نوری، منشی صحنه: سمیرا سلیمانی، طراح صحنه و لباس: محمود حقیری، دستیار صحنه و لباس: مهدی عسکری، طراح گریم: آیسا زلفقاری و عکاس: ماندانا خانزاده. هر دو فیلم پس از پایان مراحل تولید و آمادهسازی، برای حضور در جشنوارههای داخلی و خارجی آماده شدهاند.
انتهای پیام
