کد خبر: ۴۳۳۰۳۶۸

تاریخ: ۰۶ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۹:۰۵

کتاب «برگزیده‌ای از سرّالصلاة امام خمینی(ره)»؛ مدخلی برای فهم بهتر آثار امام راحل

کتاب «برگزیده‌ای از سرّالصلاة امام خمینی(ره)» با حضور جمعی از اساتید حوزه علمیه و پژوهشگران علوم اسلامی رونمایی شد؛ اثری که با هدف بازخوانی و تبیین مکتب عرفانی امام خمینی(ره) و به همت حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قمی تدوین شده است.

به گزارش ایکنا از قم، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قمی، نویسنده اثر «برگزیده‌ای از کتاب سرّالصلاة امام خمینی(ره)»، در آیین رونمایی این اثر، با اشاره به جایگاه عرفان در منظومه فکری حضرت امام خمینی(ره) گفت: حضرت امام در کنار شخصیت برجسته علمی خود در حوزه‌های فقه، اصول، تفسیر و سیاست، از شخصیتی عمیقاً عرفانی برخوردار بودند و این نگاه عرفانی به‌روشنی در آثار و تألیفات ایشان قابل مشاهده است.

وی افزود: این رویکرد عرفانی نه‌تنها در آثار مستقل عرفانی امام خمینی(ره) بلکه در شیوه تحلیل ایشان از مسائل فلسفی، اجتماعی و اخلاقی نیز حضور پررنگ دارد؛ به‌گونه‌ای که امام همواره درنهایت، مسائل مختلف را به ساحت عرفان ارجاع می‌دادند.

نویسنده «برگزیده سرّالصلاة امام خمینی(ره)» با اشاره به نمونه‌هایی از این نگاه عرفانی اظهار کرد: در دوران دفاع مقدس، حضرت امام حتی مفاهیم رایجی همچون «ایثار» را نیز با نگاهی عرفانی بازخوانی کردند و تأکید داشتند که ایثار، اگر مبتنی بر فرض مالکیت انسان باشد، می‌تواند به نوعی شرک منتهی شود؛ زیرا در نگاه توحیدی، مالک حقیقی تنها خداوند متعال است.

وی افزود: همین نگاه در موضوعاتی همچون حقوق کارگر و مسئله مالکیت نیز مشهود بود؛ چنان‌که امام خمینی(ره) با جمله تاریخی «خدا هم کارگر است» فضای ملتهب آن روزها را آرام کردند و یا با تأکید بر اینکه انسان نه مالک، بلکه صرفاً امانت‌دار است، بسیاری از مناقشات نظری ابتدای انقلاب را پایان دادند.

قمی با اشاره به دیدگاه رهبر معظم انقلاب درباره عرفان امام خمینی(ره) تصریح کرد: به تعبیر مقام معظم رهبری، امام خمینی عرفان را از انزوا خارج کرده و به متن جامعه آوردند. عرفانی که عقل‌محور، مسئولیت‌محور و شریعت‌محور است و هرگز در تقابل با عقل، مسئولیت اجتماعی و شریعت قرار نمی‌گیرد.

وی با اشاره به جایگاه عبادات در اندیشه عرفانی امام خمینی(ره) گفت: حضرت امام عبادات را دارای سه ساحت می‌دانستند؛ ساحت احکام، ساحت آداب و ساحت اسرار. ایشان بر این باور بودند که بسنده‌کردن به بیان احکام و غفلت از آداب و اسرار عبادات، مانع درک حلاوت و حقیقت عبادت می‌شود.

نویسنده این اثر ادامه داد: امام خمینی(ره) در کتاب آداب‌الصلاة با تعابیری بسیار تند هشدار می‌دهند که کسانی که مردم را از فهم اسرار عبادات محروم می‌کنند، سدّ راه هدایت الهی می‌شوند. این نشان‌دهنده اهمیت ویژه بُعد عرفانی عبادات در نگاه ایشان است.

قمی درباره انگیزه تدوین برگزیده‌ای از کتاب سرّالصلاة گفت: هدف از این گزیده‌نویسی، جایگزین‌کردن متن اصلی نبود، بلکه فراهم‌کردن مدخلی برای فهم بهتر این اثر عمیق عرفانی، به‌ویژه برای دانشجویان و جوانان فارسی‌زبان بود.

وی افزود: در این گزینش تلاش شد با نهایت امانت‌داری، متن و روح کلی اثر حفظ شود و تنها مطالب تکراری یا بسیار تخصصی که حذف آن‌ها به کلیت اثر آسیب نمی‌زد، کنار گذاشته شود.

این پژوهشگر دینی با اشاره به تفاوت سرّالصلاة امام خمینی(ره) با سایر آثار مشابه تصریح کرد: تفاوت اساسی این کتاب با دیگر آثار عرفانی نماز در آن است که امام از «سرّ نماز» سخن می‌گویند، نه صرفاً «اسرار نماز». از منظر ایشان، نماز در مجموع یک حقیقت واحد و یک حرکت وجودی است که انسان را از کثرت به وحدت و از خلق به حق سوق می‌دهد.

وی در پایان با اشاره به هشدارهای حضرت امام نسبت به قضاوت‌های شتاب‌زده درباره عرفان گفت: امام خمینی(ره) تأکید دارند که نباید مفاهیم عرفانی را صرفاً به دلیل ناآشنایی، به بدعت یا انحراف متهم کرد، چراکه این معارف، شرح و تفسیر عمیق قرآن و حدیث‌اند.

عرفان امام خمینی(ره)، عرفانی عقل‌محور، شریعت‌مدار و مسئولیت‌آفرین است

در ادامه حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی جوادی‌آملی، نقدکننده این اثر با اشاره به جایگاه ممتاز عرفان در منظومه فکری امام خمینی(ره) گفت: برگزاری این نشست، فرصتی مغتنم برای بازخوانی مکتب عرفانی حضرت امام است؛ ساحتی از شخصیت ایشان که متأسفانه در سال‌های اخیر آن‌گونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است.

وی افزود: اثر حاضر که به همت حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قمی تدوین شده، حاصل دغدغه‌ای عمیق و جسارتی علمی است؛ چراکه گزینش از کتابی مانند سرّالصلاة، نه کاری معمولی، بلکه اقدامی دشوار و نیازمند اهلیت علمی و سنخیت معرفتی با این مکتب فکری است.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه سرّالصلاة از جمله آثار خاص و عمیق عرفانی امام خمینی(ره) به شمار می‌رود، تصریح کرد: این کتاب متنی نیست که هر مخاطبی بتواند به‌راحتی با آن ارتباط برقرار کند و خود حضرت امام نیز در مقدمه و مکاتباتشان تأکید دارند که سخن گفتن از حقیقت نماز، مرتبه‌ای فراتر از بیان الفاظ و مفاهیم رایج است.

وی ادامه داد: امام خمینی(ره) در این اثر، نماز را نه صرفاً مجموعه‌ای از اعمال ظاهری، بلکه حقیقتی وجودی و سیر انسان از کثرت به وحدت معرفی می‌کنند؛ حقیقتی که ریشه در معراج نبوی دارد و انسان را از مراتب حس و مثال عبور داده و به ساحت عقل و قرب الهی رهنمون می‌سازد.

جوادی‌آملی با اشاره به دشواری گزیده‌نویسی از چنین اثری اظهار کرد: کتاب سرّالصلاة از ابتدا تا انتها بیانگر یک حقیقت واحد است و انتخاب بخش‌هایی از آن، به معنای ترجیح ذوقی و رویکردی گزینش‌گر است، نه انتخاب بخش‌هایی برتر از دیگر بخش‌ها؛ چراکه سراسر این اثر، آکنده از معارف بلند عرفانی است.

وی افزود: نماز در نگاه امام خمینی(ره) دارای مراتب گوناگون است؛ از ساحت فقهی و اعتباری گرفته تا مراتب اخلاقی، نفسانی، عقلانی و الهی. فقه، عهده‌دار بیان ظاهر و احکام نماز است، اما حقیقت نماز در ساحتی فراتر از اعتبار و باید و نبایدهای فقهی معنا می‌یابد.

این پژوهشگر علوم اسلامی با تأکید بر تسلط امام خمینی(ره) بر مبانی فلسفی و عرفانی خاطرنشان کرد: امام پیش از نگارش سرّالصلاة، دستگاه معرفتی عرفان را به‌خوبی تبیین کرده بودند و آثار فلسفی و عرفانی ایشان، سکوی ورود به چنین مباحث عمیقی را فراهم ساخته است.

وی تصریح کرد: تمامی معارفی که در این کتاب مطرح شده، ریشه در قرآن کریم، روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام و حقیقت معراج پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله دارد و امام خمینی(ره) در مقام ابداع این مفاهیم نیستند، بلکه به‌عنوان مفسر و مبین این معارف الهی سخن می‌گویند.

جوادی‌آملی در پایان با تأکید بر ضرورت توجه جامع به شخصیت امام خمینی(ره) گفت: اگر امام را صرفاً در قامت یک رهبر سیاسی یا انقلابی معرفی کنیم، بخش مهمی از حقیقت ایشان مغفول می‌ماند؛ در حالی که احیای مکتب عرفانی و حکمی امام، امروز یکی از نیازهای اساسی حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها به شمار می‌رود.