کد خبر: ۴۲۹۰۱۵۰

تاریخ: ۰۲ تير ۱۴۰۴ - ۰۷:۴۳

وحدت، رمز پیروزی ایران مقتدر/ ۲۱

وظایف مسلمانان در شرایط جنگی از منظر آیات و روایات

با توجه به شرایط جنگی پیش آمده در کشور که عده‌ای از هموطنان ما نیاز به یاری و کمک دارند بر همه مسلمانان لازم است تا هر کسی به اندازه توانش برادران و هموطنانش را یاری کند که در آیات مختلف قرآن نیز بر این مهم تأکید شده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین عیسی عیسی‌زاده، عضو هئیت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن یادداشتی با عنوان «قرآن و وظایف مسلمانان در شرایط جنگی» در اختیار ایکنا قرار داده است که متن آن در ادامه می‌آید:

پاسخ محکم قرآن در پاسخ به اینکه در شرایط جنگی هموطنان در تعامل با یکدیگر چه وظیفه‌ای دارند، این است: یاری کردن. خداى سبحان در سوره انفال می‌فرمايد: «إِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِى الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ؛ اگر گروهى (مومنان مهاجر) به خاطر حفظ دين و آیين‌شان از شما يارى طلب كنند، بر شما لازم است كه به يارى آنان بشتابيد.»

بیشتر بخوانید:

پاسخ‌های صادقانه به سؤالات کودکان درباره جنگ بدهیم

مراقب قرآن‌های روی نیزه توسط رژیم سفاک صهیونی باشیم

قرآن؛ نسخه آرامش و پایداری در روزگار بحران‌ها

آنچه باید از اخبار جعلی بدانیم

جنگ موجودیت

تحلیلی بر دفاع مشروع ایران در مقابل تجاوز رژیم صهیونی

چند توصیه قرآنی در شرایط بحران

دفاع مشروع از منظر نهج‌البلاغه

در قرآن، به کمک و یاری انصار به مجاهدین در آیات مختلفی اشاره شده است؛ به‌ویژه در سوره انفال، آیه 74، «والّذين ءامنوا وهاجروا وجهدوا فى سبيل اللّه والّذين ءاووا وّنصروا أولئك هم المؤمنون حقًّا؛ و آن‌ها كه ايمان آوردند و هجرت کردند و جهاد در راه خدا كردند، و آن‌ها كه پناه دادند و ياری كردند، آنان مؤمنان حقيقی‌اند» و به صراحت از ایمان‌آورندگان، مهاجران و کسانی که هجرت کردند، جهاد کردند، کسانی که پناه دادند و نیز یاری کردند، به‌عنوان مؤمنان حقیقی یاد شده است. این آیه به‌طور خاص به انصار اشاره دارد که به مجاهدین (مهاجران از مکه به مدینه) پناه دادند و از آن‌ها حمایت کردند.

به‌طور خلاصه، آیات قرآن به این موضوع اشاره دارند که انصار با فراهم کردن مسکن، غذا و سایر امکانات، به مجاهدان در مدینه کمک کردند و این عمل آن‌ها به‌عنوان یک عمل ایمانی و نیکوکاری مورد تأکید قرار گرفته است. با توجه به شرایط جنگی پیش آمده در کشور که عده‌ای از هموطنان ما نیاز به یاری و کمک دارند بر همه مسلمانان لازم است تا هر کسی به اندازه توانش برادران و هموطنانش را یاری کند.

از مصادیق مهم یاری کردن در این وضعیت که عده‌ای از هموطنان به جهت در معرض خطر بودن جانشان مجبور به ترک منازل خویش و مهاجرت به استان‌های همجوار شدند، بر همه مسلمانان به‌ویژه شهرهایی که میزبان این مهاجران هستند لازم است تا مکان و سرپناه مناسب و همچنین آذوقه کافی برای آنان فراهم کنند و بر مسئولان آن شهرها نیز لازم است تا امکانات لازم، امنیت و آرامش کافی را برای آنان فراهم کنند.

ارزش یاری کردن هموطنان با توجه به روایات

یاری کردن هموطنان و همکیشان آن ‌هم در شرایط جنگی و حمله دشمنان به سرزمین مسلمانان از سفارش‌های اهل ‌بیت(ع) است، رسول خدا(ص) فرمود: «سرآمد كارها مواسات نسبت به برادر [دينى] است.» و در سخنی دیگر نیز فرمود: «مؤمن را بر مؤمن، هفت حق است كه از جانب خداوند عزوجل بر او واجب گشته‌اند، در مال خود با برادران دینی و همکیش خود مواسات داشته باشد.»

در روایت آمده است: «مردى ديرتر به نزد پيامبر خدا(ص) آمد و پيامبر(ص) فرمود: چرا دير كردى؟ گفت: برهنگى باعث شد، اى پيامبر خدا! فرمود: آيا همسايه‌اى نداشتى كه دو جامه داشته باشد و يكى را به تو عاريه دهد؟ گفت: چرا، اى پيامبر خدا! فرمود: او برادر تو نيست.» و در سخنی دیگر فرمود: «بهترين برادر تو كسى است كه در راه اطاعت خدا ياريت رساند و از نافرمانی‌هاى او بازت دارد و به خشنودى او فرمانت دهد.»

امام على(ع) در ارزش مواسات با برادران دینی و و هموطن فرمود: «مواسات، برترينِ كارهاست» و در سخنی دیگر نیز فرمود: «برترين مردانگى، مواسات با برادران دینی و همکیش در اموال و برابرى با آنان در احوال است». معلی بن خنیس در این باره از امام صادق(ع) نقل نموده است که فرمود: «از حقوق همکیشان و هموطنان، آن است كه همدیگر را به جان و مال و زبان و دست و پاى خويش يارى كنند و در هيچ يک از اين‌ها با همدیگر مضائقه نكنند.»

راوی می‌گويد كه امام باقر(ع) به من فرمود: «أي ابا اسمعيل آيا ديده‌ای كه پيش ما اگر مرد بى‌ردا می‌بود، بعضى از برادران رداى اضافی خويش را به او می‌داد تا بى‌ردا نماند؟ گفتم چنين كسى نديده‌ام و فرمود: «اگر آن مرد بى اِزارى(لباس) می‌بود می‌شد كه يكى از برادران اِزار زيادی خويش را به او دهد؟ تا اِزارى به‌دست آرد؟ گفتم نه، پس دست به ران خويش زد و فرمود اينان برادر نيستند.»

امام صادق(ع) درباره رعایت مواسات امیرمؤمنان علی(ع) در حق رسول خد(ص) فرمود: «در جنگ اُحُد، مسلمانان از گرد پيامبر خدا(ص) پراكنده شدند و ايشان، سخت خشمگين شد. پيامبر(ص) هر گاه خشمگين مى‌شد، عرق، مانند دانه‌هاى مرواريد از پيشانى‌اش سرازير می‌شد، پيامبر(ص) نگاه كرد و على(ع) را در كنار خويش ديد و به او فرمود: تو نيز با كسانى كه از گرد پيامبر خدا پراكنده‌اند، به پسران پدرت بپيوند. على(ع) گفت: اى پيامبر خدا! الگوى من شماييد. سپس پيامبر(ص) فرمود: پس اينان (دشمنان) را از من دور كن، على(ع) حمله كرد و بر نخستين كس از دشمن كه رسيد، ضربتى فرود آورد و جبرئيل(ع) گفت: اين است مواسات(فداكارى)، اى محمد و فرمود: همانا او(علی) از من است و من از اويم. جبرئيل(ع) گفت: و من نيز از شما دو تن هستم، اى محمد. سپس پيامبر خدا(ص) به جبرئيل(ع) نگريست كه بر او رنگى از طلا در ميان آسمان و زمين، نشسته بود و مى‌گفت: شمشيرى جز ذوالفقار نيست، و جوان مردى جز على نيست.»

مُعَلّى بن خُنَيس درباره مواسات امام صادق(ع) نسبت به همکیشان و مسلمانان گفته است: امام صادق(ع) در شبى كه نَم نَم باران مى‌آمد، به قصد صُفّه بنى ساعده خارج شد، من در پى ايشان به راه افتادم، ناگاه، چيزى از دست ايشان افتاد، گفت: «سم اللّه. خدايا! به ما برگردان، من جلو رفتم و سلام كردم. فرمود: معلى؟ گفتم: بله، فدايت شوم! فرمود: با دستت بگرد و آنچه يافتى، به من بده. من گشتم. ديدم مقدار زيادى نان، روى زمين، پراكنده شده است و هر چه مى‌يافتم، تحويل ايشان مى‌دادم. ناگاه كيسه چرمينى پر از نان يافتم كه نمى‌توانستم آن را بلند كنم. گفتم: فدايت شوم، آن را روى سرم حمل مى‌كنم. فرمود: نه. من به اين كار، از تو سزاوارترم؛ اما همراهم بيا. ما به صُفّه بنى ساعده رفتيم. عده‌اى را ديديم كه خوابيده‌اند و امام(ع) آهسته يكى دو گِرده نان كنار هر كدام گذاشت تا به نفر آخر رسيد. سپس برگشتيم. گفتم: فدايت شوم! آيا اين‌ها حق را مى‌شناسند (شيعه هستند)؟ فرمود: اگر مى‌شناختند، در دادن نمک هم نسبت به آن‌ها مواسات مى‌كرديم، همچنین آن حضرت فرمود: مبادا تو سیر باشی و همکیش و برادر دینی تو گرسنه باشد و تو سیرآب باشی او تشنه باشد و تو پوشیده باشی و او برهنه باشد؟»

امام كاظم(ع) نیز درباره ارزش مواسات فرمودند: «مؤمن با چيزى برتر از مواسات نسبت به مؤمن، به خداوند عزوجل نزديک نشده است، و اين همان سخن خداى متعال است كه: «هرگز به نيكوكارى نخواهيد رسيد تا اينكه از آنچه دوست داريد، انفاق كنيد.»

درباره آثار رعایت مواسات در حق برادران ایمانی و همکیشان در قیامت از رسول خدا نقل شده است که فرمودند: «سوگند به آن كه مرا به حق به پيامبرى برانگيخت، در روز قيامت، بنده‌اى از بندگان خدا در ايستگاهى از ايستگاه هاى قيامت مى‌ايستد و شعله‌اى آتش، بزرگ‌تر از همه كوه‌هاى دنيا، در برابرش آشكار مى‌شود، به‌طورى كه ميان او و آن شعله هيچ حايلى نيست. در همان حال كه سرگردان است، ناگاه، گِرده‌اى نان يا دانه‌اى گندم يا جز آن كه در دنيا به آن نياز داشته و به برادرى مؤمن كمک كرده است، از هوا در پيرامون او فرود مى‌آيد و مانند بزرگ‌ترين كوه‌ها مى‌شود و گرداگرد او را مى‌گيرد و مانع رسيدن آن شعله به او مى‌شود و از حرارت و دود آن، كمترين آسيبى به او نمى‌رسد، تا اين كه وارد بهشت مى‌شود.»

امیرمؤمنان علی(ع) درباره آثار رعایت مواسات در حق همکیشان در دنیا فرموده است:«هيچ چيزى مانند مواسات، پيوند برادرى را حفظ نمى‌‌كند.» و در سخنی دیگر نیز فرمود: «نظام دين، به مواسات نسبت به برادرانت است.» و همچنین در سفارش‌هاى خويش به كميل بن زياد فرمودند: «اى كميل بركت، در مال كسى است كه زكات بدهد و نسبت به مؤمنان، مواسات كند و به خويشان، رسيدگى نمايد.»

امام صادق(ع) درباره اثر دعای برادر مؤمن که مورد مواسات قرار گرفته است فرمود: «دعایی است كه از درگاه خداوند متعال رد نمى‌شود دعاى مرد مؤمن براى برادر مؤمنش كه به خاطر ما نسبت به او مواسات كرده است و نفرينش در حق او كه مى‌توانسته به وى كمک كند و نكرده، در حالى كه وى به آن محتاج بوده است.»

امام باقر(ع) درباره تبیین حقیقت مواسات فرمودند: «اى حَجّاج! مواسات شما چگونه است؟»، گفتم: خوب است، اى ابو جعفر! و فرمود: «آيا هر گاه فردى از شما نياز پيدا كند، دستش را در جيب برادرش مى‌كند و به اندازه نيازش برمى‌دارد؟»، گفتم: در اين حد، خیر! و فرمود: «اگر اين‌گونه رفتار كرده بوديد، نيازمند نمى‌شديد.»