کد خبر: ۴۲۶۵۱۴۵

تاریخ: ۲۴ بهمن ۱۴۰۳ - ۰۸:۲۴

انقلاب اسلامی و تحول قرآنی/ ۸

از شکوفایی پژوهش‌ها پس از انقلاب تا زیست قرآنی

رئیس دانشگاه علوم و معارف اسلامی قرآن کریم با بیان اینکه پژوهش‌های قرآنی بعد از انقلاب وارد دوره جدیدی شد، گفت: بعد از انقلاب انطباق مفاهیم قرآن بر زندگی مردم انجام شد و توجیه و تفهیم مبانی قرآنی نظام، شکل جدیدی به پژوهش‌های قرآنی داد.

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمد نقیب، رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم در گفت‌وگو با ایکنا از قم، در پاسخ به این سؤال که پس از انقلاب اسلامی چه تحولات عمده‌ای در حوزه پژوهش‌های قرآنی رخ داده است، اظهار کرد: انقلاب اسلامی سبب شد، فضای قرآنی و دینی تقویت شود و نگاه‌های جدید در حوزه قرآنی شکل بگیرد و تحولاتی در حوزه فهم و نگرش قرآنی رواج یافت و شکل سنتی آموزش قرآن که در رژیم گذشته وجود داشت، تبدیل به شکل جدیدی در زمینه فهم قرآن شد.

بیشتر بخوانید:

تحولات بنیادین آموزش قرآن بعد از انقلاب اسلامی

پیشرفت چشمگیر بانوان در فعالیت‌های قرآنی پس از انقلاب

نقش پژوهشگران قرآنی در آینده انقلاب

از مهجوریت قرآن قبل از انقلاب تا جایگاه محوری در زندگی اجتماعی

از جلسات مخفی قرآن در دوره شاهنشاهی تا مسابقات پررونق امروز

قرآن؛ رکن اصلی هویت فرهنگی پس از انقلاب

از رشد مراکز قرآنی تا تربیت نخبگان بین‌المللی پس از پیروزی انقلاب

وی بیان کرد: پس از انقلاب اسلامی تحولات عمده‌ای در حوزه معارف اسلامی شکل گرفت، که براساس آن دیدگاهی که در آن تنها نگاه به قرائت داشت وارد فضای جدید علمی شد و به‌ویژه در فضای دانشگاه‌ها و به‌ویژه حوزه علمیه با شکل جدیدی وارد شد، همچنین توجه به قرآن در فضای دانشگاهی که در دورههای گذشته وجود نداشت به صورت دروس معارف اسلامی وارد شد و بعد رشته‌های قرآن و حدیث و معارف قرآن به صورت منسجم در دانشگاه‌ها شکل گرفت.

رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن گفت: در حوزه پژوهش، تعداد زیادی مجلات علمی در قالب مسائل قرآنی، مقالات اساتید را چاپ می‌کنند و دانشگاه‌های مختلفی که رشته معارف قرآن را دارند اقدام به تولید مجلات کرده‌اند و مباحث میان‌رشته‌ای مختلف در زمینه قرآن نیز وجود دارد از جمله مباحث نسخه‌شناسی، تاریخ قرآن، لغت‌شناسی، مفهوم‌شناسی، زبان‌شناسی و کتاب‌های مختلف نیز به صورت تخصصی در مباحث قرآنی و همچنین میان رشته‌ای در حال چاپ است، بنابراین تحولی که در بحث پژوهش و مباحث علمی قرآنی رخ داده قابل قیاس با گذشته نیست و جشنواره‌های کتاب و نمایشگاه‌های قرآنی نشان‌دهنده تحولات بسیاری است که در این حوزه شکل گرفته است.

تحول پژوهش‌های قرآنی پس از انقلاب؛ قرآن در قلب زندگی و حکمرانی

وی در پاسخ به اینکه چه رویکرد‌های جدیدی در پژوهش‌های قرآنی پس از انقلاب شکل گرفته و این رویکرد‌ها چه تأثیری بر فهم و تفسیر قرآن داشته‌اند، افزود: بعد از انقلاب مباحث روز وجود داشت، انطباق مفاهیم قرآن بر زندگی مردم و نوع حکومت‌داری انجام گرفت و توجیه و تفهیم مبانی قرآنی نظام شکل جدیدی به پژوهش‌های قرآنی داد.

نقیب بیان کرد: با فعالیت‌های دشمنان نظام شبهات جدیدی وارد فضای قرآنی شد که در گذشته وجود نداشته است و بسیاری از پژوهش‌ها به سمت پاسخگویی به این مباحث رفته است، حکمرانی و مسائل اجتماعی قرآنی، سبک زندگی قرآن، خانواده قرآنی و خانواده تراز بعد از انقلاب وارد مفاهیم قرآنی و تفسیری و علوم قرآنی شده و موجب شد رویکرد پژوهش‌های قرآنی بیشتر اجتماعی و رویکرد مبتنی بر زیست مردم و انقلاب باشد.

وی گفت: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، باید بتوانیم مبانی علوم اسلامی را مطابق با قرآن تطبیق دهیم، زیرا مبانی انقلاب ایران با مبانی غرب کاملاً متفاوت است بنابراین رویکرد پژوهش‌های قرآنی به این سمت رفت که قرآن را وارد زیست مردم کنیم و آنچه در مسائل داخلی و خارجی ما رخ می‌دهد بر اساس مبانی قرآنی باشد.

رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن ابراز کرد: در مباحث بین‌المللی نیز باید مباحث قرآنی مورد توجه قرار گیرد چون انقلاب اسلامی الگویی برای بسیاری از کشور‌ها شده است و سوالات آن‌ها را باید بر اساس قرآن پاسخ دهیم.

انقلاب اسلامی و بازتعریف مفاهیم قرآنی در حوزه‌های مختلف

وی در پاسخ به اینکه انقلاب اسلامی چگونه به باز‌تعریف مفاهیم قرآنی در حوزه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی کمک کرده است، افزود: پس از پیروزی انقلاب توقعی در سراسر عالم که متأثر از انقلاب اسلامی هستند و همچنین در داخل کشور ایجاد شد که قرآن به نیازهای روز جامعه ما پاسخ دهد و مسائل اجتماعی و فرهنگی و روابط بین‌الملل شکل جدیدی پیدا کرده است که انقلاب اسلامی باید به این نیازها پاسخ دهد و از کسانی که در حوزه قرآن کار می‌کنند، این انتظار ایجاد شده که به مباحث روز پاسخ دهند، بنابراین باید بتوانیم راهکارهای مورد نیاز در حوزه اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را از مباحث قرآنی استخراج کنیم و به جامعه ارائه دهیم.

نقیب بیان کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی باید نوعی بازتعریف اتفاق می‌افتاد و مسائل اجتماعی و سیاسی مورد توجه قرار می‌گرفت که این امر موجب می‌شود پژوهش‌های قرآنی نیز به گونه‌ای انجام گیرد که بتواند در جامعه و قشرهای مختلف تأثیرگذار باشد و این امر نیازمند باز تعریف معارف قرآنی بود که باید ایجاد می‌شد.

وی در پاسخ به اینکه پس از انقلاب اسلامی چه تغییر ساختاری در دانشگاه‌ها به‌ویژه در حوزه علوم قرآنی و معارف اسلامی ایجاد شده است، افزود: امروزه رشته‌های علوم قرآنی در دانشگاه‌ها گسترده است و دانشگاه‌های تخصصی از جمله دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم به‌صورت اختصاصی بر روی قرآن فعالیت دارند و برخی دانشگاه‌ها نیز اقدام به تأسیس پژوهشگاه کرده‌اند، همچنین مجلات علمی و پژوهشی میان دانشگاه‌ها زیاد است که قابل مقایسه با قبل از پیروزی انقلاب نیست.

رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن بیان کرد: دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم یک دانشگاه با ۱۸ دانشکده پراکنده در کشور است که بیش از پنج هزار دانشجو در آن در حال تحصیل هستند، دروس معارف اسلامی نیز به ارائه مباحث مربوط به قرآن و نهج‌البلاغه می‌پردازند، جشنواره‌های قرآن دانشجویان هر سال با حضور تعداد زیادی از دانشجویان برگزار می‌شود و فضای قرآنی در دانشگاه‌ها فعال است و دانشجویان حافظ قرآن و قاریان قرآن و مدارس قرآنی فعالیت می‌کنند.

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم؛ سنگری برای تربیت سربازان قرآن

وی در پاسخ به این سؤال که دانشگاه‌ها پس از انقلاب با چه چالش‌هایی در حوزه آموزش و پژوهش قرآن مواجه بوده و چگونه این چالش‌ها را مدیریت کرده‌اند، افزود: نخستین چالش، نگاه مسئولان به رشته‌های قرآن است که فعالیت‌ها نیاز به حمایت بیشتری از سوی مسئولان دانشگاه‌ها و وزارت خانه دارد، در دانشگاه‌ها مسئله اشتغال نیز مطرح است که گاهی اوقات در مباحث قرآن نیز این نگاه وجود دارد، اگرچه براساس آمار، میزان اشتغال دانشجویان قرآنی مناسب است که باید نگاه به رشته‌های قرآنی را کمی تغییر دهیم زیرا این رشته‌ها جامعه‌ساز و تمدن‌ساز است و تنها نباید اشتغال مورد توجه قرار گیرد بلکه باید فضا باز شود تا تمام افرادی که تمایل دارند بتوانند در این رشته‌ها تحصیل کنند.

نقیب بیان کرد: پژوهش در حوزه قرآن دشوار است زیرا گاهی منابع کم می‌باشد، گاهی دسترسی به منابع دشوار است، اما در بحث پژوهش‌های قرآنی با چالش خاصی مواجه نیستیم و مراکز مختلفی نیز از پژوهش‌های قرآنی حمایت می‌کنند که امیدواریم قدمی برای پاسخگویی به نیازهای جامعه برداریم، امروزه آسیبی که پژوهش‌های قرآنی دارند این است که در این پژوهش‌ها با زبان روز نتوانستیم مفاهیم قرآنی را منتقل کنیم و جامعه را پوشش دهیم.

وی گفت: جوانان نیاز دارند که مفاهیم قرآن به زبان روز در اختیارشان قرار گیرد و همه اقشار جامعه را باید بتوانیم به وسیله پژوهش‌های قرآنی پوشش دهیم اما اکثر پژوهش‌ها تخصصی است که در مراکز متخلف تلاش‌هایی برای استفاده عموم مردم در حال انجام است.

رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن در پاسخ به این سؤال که مهم‌ترین دستاوردهای دانشگاه‌ها در حوزه علوم قرآنی و معارف اسلامی پس از انقلاب چه بوده است، افزود: امروزه کتاب‌های متعدد، رشته‌ها و مجلات دستاوردهای دانشگاه ها در حوزه علوم قرآنی بوده است، ۱۲ واحد دروس معارف اسلامی را هر دانشجوی مقطع کارشناسی می‌گذراند که دستاورد دانشگاه در حوزه علوم قرآنی و معارف اسلامی بوده است، مجلاتی وجود دارد که به سؤالات قرآنی پاسخ می‌دهد اگر چه هنوز در زمینه بین‌المللی شدن مجلات اقدام جدی صورت نگرفته است و باید بتوانیم مجلات را به گونه‌ای مطرح کنیم که در ایران و خارج از ایران مورد استفاده قرار گیرد.

وی در پاسخ به این سؤال که دانشگاه علوم و معارف اسلامی چه نقشی در پیشبرد پژوهش‌های قرآنی و توسعه معارف اسلامی پس از انقلاب داشته است، تصریح کرد: این دانشگاه بعد از انقلاب تحت عنوان مدرسه قرآنی از سوی سازمان اوقاف شکل گرفت و سپس تبدیل به دانشکده علوم قرآنی تهران و در سال ۱۳۸۷ تبدیل به دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم شد، تاکنون ۳۰ هزار نفر از دانشگاه فارغ التحصیل شده‌اند، قدم‌های بزرگی در دانشگاه برای مسائل پژوهشی برداشته شده است و هفت مجله پژوهشی در مسائل مختلف قرآنی چاپ می‌شود و نسخ خطی تفسیری و قرآنی در پژوهشگاه وابسته به دانشگاه شکل گرفته و در مباحث نسخه‌شناسی و نسخه‌پژوهی و احیای نسخ خطی قرآنی در حال فعالیت هستیم.

نقیب گفت: سالانه ۳۰۰ پایان‌نامه در مباحث مختلف قرآنی نگاشته می‌شود، همچنین کتاب‌های متعددی در حال چاپ است، در مباحث قرآنی پیشرفت‌های خوبی در دانشگاه علوم و معارف قرآن شکل گرفته و در مباحث تفسیر و قرآن پیش‌رو است، در زمینه علوم انسانی قرآن بنیان دانشگاه در حال تلاش است و برخی پژوهش‌ها انجام می‌گیرد.

وی در پاسخ به این سؤال که چه مسیرهایی برای توسعه پژوهش‌های قرآنی و دانشگاه‌های قرآنی باید مورد توجه قرار گیرد، افزود: قرآن از آنجایی که معجزه است و برای همیشه بشر حرف دارد و به فرمایش اهل بیت(ع)، قرآن مانند ماه و خورشید جاری است و همانگونه که شب و روز می‌آیند و جدید است قرآن نیز جدید است زیرا معجزه پیامبر خاتم(ص) است، بنابراین باید این کتاب نیز راهنمای خاتم بوده و برای همه زمان‌ها حرف داشته باشد، آن چیزی که در آینده باید مورد توجه قرار گیرد این است که تمام نیازهای مردم را از قرآن استخراج کنیم بنابراین پژوهش‌ها باید متناسب با نیازهای روز به‌روز شوند.

گفت‌وگو از الهام حلاجیان