لزوم تبیین مفهوم وحیانی «تبارشناسی» در پژوهشهای جدید
پژوهشگر حوزه انساب در تشریح مبانی علمی یک پژوهش نوآورانه در حوزه انساب، با بازخوانی مفهوم تبارشناسی در منطق قرآن کریم، بر ضرورت درک ریشهها و سنن تاریخی برای شناخت مسئولیتهای نسلهای امروز تأکید کرد.
به گزارش ایکنا از قم، به نقل از روابط عمومی پژوهشکده الذریه النبویه، همزمان با ماه پرفیض ربیعالاول و ایام خجسته میلاد پیامبر اعظم(ص) و امام جعفر صادق(ع)، آیین رونمایی از دو اثر پژوهشی تبارشناسی قائد شهید و تبارشناسی صالح بعد صالح به همت پژوهشکده الذریه النبویه، روز گذشته ۸ شهریورماه در مدرس امام شهید آیتالله العظمی خامنهای شهر مقدس قم برگزار شد.
در این مراسم آیتالله احمد مبلغی، آیتالله سید منذر حکیم، آیتالله یوسفی غروی، حجتالاسلام والمسلمین محمدحسن زمانی، سوقندی مدیرکل ارشاد قم و جمعی از پژوهشگران حوزه انساب حضور داشتند و حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد مهری، استاد تاریخ و پژوهشگر حوزه انساب، به ارائه این دو اثر پژوهشی پرداخت.
مهری در تشریح مبانی علمی این پژوهش با تأکید بر ضرورت بازخوانی مفهوم تبارشناسی در منطق وحیانی قرآن کریم اظهار کرد: تبارشناسی در نگاه عامیانه گاه به معنای تفاخر به نیاکان یا جستجوی اعتبار نسبی تلقی میشود، اما در منطق وحیانی قرآن کریم از افقی متفاوت برخوردار است.
وی با استناد به آیه ۱۳ سوره حجرات یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَی وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا، گفت: واژه لتعارفوا فراتر از یک آشنایی ساده ظاهری است؛ این شناخت به معنای درک ریشهها، سنن تاریخی و راهی است که گذشتگان برای آیندگان گشودهاند.
مهری تأکید کرد: شجرهنامهها صرفاً برای پاسخ به پرسش کیستیم استخراج نشدهاند، بلکه مقصود روشن ساختن میراثی است که بر دوش داریم. از این منظر، نسبنامهها نقشه راه جریان ایمان و استقامت هستند و مطالعه آنها زمینه فهم سنن الهی و مسئولیت تاریخی نسلها را فراهم میآورد.
این پژوهشگر حوزه انساب یکی از ویژگیهای بارز این پژوهش را سنتشکنی در تاریخنگاری پدرمحور دانست و گفت: در بسیاری از پژوهشهای رایج تنها نسب پدری بررسی میشود، در حالی که پژوهش حاضر دو ساحت پدری و مادری را به صورت مستقل، هموزن و موازی مطالعه کرده است؛ چرا که بخش مهمی از ملکات اخلاقی، هوش معرفتی، گرایشهای معنوی و عزم جهادی انسان در دامان مادران فاضله و متقی شکوفا میشود.
وی در تشریح شاخه پدری تصریح کرد: قائد شهید امام خامنهای در شاخه پدری با ۳۴ واسطه به حسن افطس، با ۳۵ واسطه به علیالاصغر و با ۳۶ واسطه به امام زینالعابدین(ع) میرسد؛ از این رو این شاخه در شمار سادات حسینی افطسی معرفی میشود.
مهری در تشریح شاخه مادری گفت: در شاخه مادری، قائد شهید از دو طریق به ائمه اطهار(ع) متصل میشود. طریق نخست با ۳۲ واسطه به محمد دیباج فرزند امام جعفر صادق(ع) میرسد؛ از رهگذر میراحمد عاملی جد یازدهم قائد شهید که مدفون در تخت فولاد اصفهان است. طریق دوم نیز از طریق همسر میراحمد عاملی که دختر میرداماد است، با ۲۲ واسطه به امام زینالعابدین(ع) متصل میشود.
وی با اشاره به نقش کلیدی میراحمد عاملی افزود: میراحمد عاملی، جد یازدهم قائد شهید، شاگرد شیخ بهایی و میرداماد در اصفهان بوده و از ویژگیهای مهم او تسلط بر زبان عبری و آشنایی با کتب عهدین بود. مهمترین اثر کلامی او کتاب مصقل الصفا فی الرد علی منتخب آیة الحق نما است که در رد شبهات مسیحیان نوشته شده و در آن با استناد به متون عهدین، بهویژه مفهوم پاراقلیط در انجیل یوحنا، از اسلام و نبوت پیامبر اکرم(ص) دفاع کرده است.
این استاد تاریخ و نسبشناس معاصر در تبیین ساختار این دو اثر پژوهشی گفت: در این پژوهشها تلاش شده نامهای موجود در شجرهنامه از حالت فهرستی و آماری خارج شود و نقش تاریخی، علمی و اجتماعی شخصیتهای برجسته این خاندان نمایان گردد. در شاخه پدری، شخصیتهایی چون حسن افطس، میرسید محمد مدائنی، سلطانالعلماء سید احمد مدائنی، میرشریفالدین نسابه، سید نیکالدین مشهور به مبارکشاه، سید مجدالدین نقیب سادات خراسان، سید قطبالدین، سید فخرالدین تفرشی مشهور به میرفخرا، آیتالله سید حسین خامنهای و آیتالله سید جواد خامنهای مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی افزود: در شاخه مادری نیز از شخصیتهایی چون محمد دیباج، علی خارص، محمد اطرش، علی بن محمد نقیب سادات قم، احمد ازوارقانی، محقق کرکی، میرداماد، میرسید احمد علوی عاملی، میر عبدالحسیب علوی عاملی، میرمحمد اشرف علوی عاملی، بانو خدیجه میردامادی و آیتالله سیدهاشم نجفآبادی میردامادی یاد شده است.
مهری در بخش دیگری از سخنانش به جغرافیای زیست و هجرتهای این خاندان پرداخت و گفت: در این پژوهش، حرکت خاندان از مدینه و مدائن عراق به تفرش و هزاوه، سپس به آذربایجان، خامنه و در نهایت مشهد مقدس، به عنوان مسیری از هجرتهای علمی، دینی و اجتماعی تحلیل شده است. در شاخههای مختلف این تبار، نام مناطقی چون اهواز، قم، دینور، مرو، هرات، خراسان، تفرش، فراهان، خوی، آذربایجان، خامنه، کرک لبنان، نجف، اصفهان و مشهد دیده میشود که از پیوند میان کانونهای علمی مشرق و مغرب جهان اسلام حکایت دارد.
وی تأکید کرد: این جابهجاییها تنها انتقال از شهری به شهر دیگر نبوده، بلکه بسیاری از عالمان و سادات این خاندان در محل استقرار خود عهدهدار تعلیم و تربیت دینی، اداره امور سادات، حل مسائل شرعی و اجتماعی مردم و مرجعیت علمی و اجتماعی بودهاند.
این پژوهشگر حوزه انساب در ادامه ارائه خود، زنجیره کامل نسب پدری امام شهید را بازخوانی کرد و گفت: سیدمجتبی خامنهای فرزند سیدعلی خامنهای، فرزند سیدجواد، فرزند سیدحسین، فرزند سیدمحمدتقی است که در نیمه دوم قرن سیزدهم قمری در شمال تبریز میزیست. این سلسله با گذر از شخصیتهای برجستهای چون سید فخرالدین معروف به میرفخرا، سید نیکالدین مشهور به مبارکشاه، سید مجدالدین نقیب سادات خراسان، میرشریفالدین نسابه و سلطانالعلما سید احمد مدائنی، به حسن افطس و در نهایت به امام زینالعابدین(ع) میرسد.
مهری در ادامه به تشریح بخشهای پژوهش درباره شخصیت علمی و معنوی آیتالله سیمجتبی حسینی خامنهای پرداخت و گفت: این پژوهش با نگاه تحلیلی و تبارشناختی، مسیر رشد شخصیت علمی، معنوی و کنشگری اجتماعی را در سه قاب؛ تبار خانوادگی و بستر تربیتی، قاب دوم سیر علمی، مجاهدت فقاهتی و مکتب اساتید، و قاب سوم نقشآفرینیهای اجتماعی و اندیشهای تصویر میکند.
وی با اشاره به پیشینه هویتی و رسالتی این خاندان افزود: از طریق جده پدری ایشان، بانو خدیجه میردامادی، به آیتالله سیدهاشم نجفآبادی میرسیم؛ مردی بلندهمت که در جریان قیام مسجد گوهرشاد در سال 1314 شمسی در برابر اسلامزدایی رضاخانی ایستاد و سالها رنج زندان و تبعید را تحمل کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه در جمعبندی نهایی با تأکید بر پیام راهبردی این دو اثر پژوهشی اظهار کرد: این آثار به ما میگویند که صلاحیت و رهبری اتفاقی نیست، بلکه ثمره یک سنت تربیتی و مسیر استقامتی است. وقتی میبینیم چگونه از رگهای این خاندان، از حسن افطس تا محقق کرکی و از میرداماد تا امروز، پیوستگی علم و عمل حفظ شده، میفهمیم که صالح بعد صالح تنها یک شعار نیست، بلکه یک قانون هستیشناختی است.
وی هشدار داد: ما امروز در عصر جنگ شناختی و جنگ تبارشناسی هستیم؛ جایی که دشمن میخواهد ریشهها را قطع کند تا شاخه را از اصل جدا سازد. این دو اثر در واقع سپر دفاعی ما در برابر این تهاجم هستند و به ما میگویند بدانیم کیستیم تا بدانیم کجا باید بایستیم.
شایان ذکر است محتوای این پژوهشها در قالب کلیپهای تصویری به چهار زبان فارسی، عربی، اردو و انگلیسی تولید شده است تا علاوه بر مخاطبان داخلی، در سطح بینالمللی نیز قابل بهرهبرداری باشد. این آثار قرار است در شبکههای ملی و استانی صداوسیما نیز پخش شوند. همچنین متن کامل و تفصیلی این پژوهش بهزودی در قالب کتابی با عنوان «تبارشناسی خاندان حسینی خامنهای» برای استفاده پژوهشگران، مراکز علمی و علاقهمندان تاریخ خاندانهای علمی شیعه و مخاطبان حوزه انساب منتشر خواهد شد.
انتهای پیام
