استعمار خیال؛ نبرد خاموش رسانهها با رؤیای مهدوی نوجوانان
یک پژوهشگر حوزه مهدویت گفت: امروز جنگ اصلی نه در مرزهای جغرافیایی، بلکه در ذهن و تخیل نوجوانان جریان دارد؛ جایی که رسانههای جهانی با مهندسی خیال، در حال بازتعریف قهرمان، معنا و آیندهاند و اگر خانواده نقش فعال خود را ایفا نکند، رؤیای مهدوی در این میدان خاموش به حاشیه رانده میشود.
حجتالاسلام والمسلمین مصطفی رضایی، پژوهشگر حوزه مهدویت، در گفتوگو با ایکنا از قم، در سیزدهمین شماره از سلسله گفتوگوهای «انتظارپژوهی» با اشاره به تغییر ماهیت نبردهای فرهنگی در دوران معاصر اظهار کرد: در دنیای امروز دیگر لشکرکشیها محدود به مرزهای جغرافیایی نیست بلکه میدان نبرد به درون خانهها و ذهنها منتقل شده است، نبردی خاموش که بهویژه ذهن نوجوان را هدف گرفته و رسانهها فرماندهی آن را بر عهده دارند که اگر خانواده نسبت به آن آگاه نباشد، ممکن است در سکوت شکست بخورد.
وی افزود: در این میدان شناختی، ذهن انسان بهعنوان قلمرو هدف درنظر گرفته میشود، آنچه در ظاهر سرگرمی و فانتزی است، درواقع ابزاری برای تصرف فضای درونی ذهن بهشمار میآید و تخیل نوجوان همان زمینی است که آیندهاش بر آن شکل میگیرد و اگر این زمین با مفاهیم بیگانه کاشته شود، نهتنها فرد بلکه خانواده و جامعه بهتدریج از خلوص فرهنگی خود فاصله میگیرند.
رضایی با تأکید بر «مهندسی خیال» در محصولات رسانهای تصریح کرد: رسانهها نظامی مهندسیشده از تصاویر و نمادها تولید میکنند که در تکرارهای پیدرپی در ذهن نوجوان رسوب میکند، فیلمها و بازیها دیگر صرفاً ابزار سرگرمی نیستند بلکه کارخانههای تولید و جهتدهی به عواطف و هیجاناتاند، نوجوان در برابر این سیل تصویری اغلب بدون سپر تحلیلی خانواده رها میشود.
بحران نماد و ضعف روایت بومی
این پژوهشگر حوزه مهدویت بیان کرد: اگر پدر و مادر نتوانند مصرف احساسی فرزند خود را هدایت کنند، تخیل او در مالکیت نظام فرهنگی غرب تثبیت میشود، در چنین شرایطی، نوجوان الگوی عشق، قهرمان و معنا را از فانتزیهای بیگانه میگیرد و دیگر قادر به بازسازی چشمانداز مهدوی در ذهن خود نخواهد بود.
وی با اشاره به بحران نماد و ضعف روایت بومی گفت: رؤیای مهدوی برای زنده ماندن در ذهن نسل جوان، نیازمند نماد، رنگ و حس است و وقتی نوجوان نتواند یاران ظهور را تصور کند یا طنین پیروزی عدالت را در ذهن خود بشنود، ایمان او به ایمانی خشک و بیتصویر تبدیل میشود.
رضایی ادامه داد: در این نقطه، خانواده باید نقش واسط فرهنگی را ایفا کند و خانه باید کارگاه اولیه بازشناسی نماد باشد، اگر والدین بتوانند مفاهیم عدالت، امید و ظهور را در زبان عاطفی و در رفتار روزمره منتقل کنند، تخیل نوجوان در مسیری تازه جان میگیرد و به آینده ایمان پیوند میخورد.
استاد حوزه مهدویت با تأکید بر نقش خانواده در مقاومت فرهنگی بیان کرد: در نظریههای تربیتی، خانواده نخستین جغرافیای فرهنگی است که قدرت مقاومت در برابر نفوذ نمادهای بیگانه را شکل میدهد و والدین با رفتارهای بهظاهر کوچک، از انتخاب فیلم گرفته تا نوع گفتوگو، میتوانند خاک ذهن فرزند را حاصلخیز یا فرسوده کنند.
وی با اشاره به اینکه بازپسگیری خیال، مأموریتی خانوادگی است، افزود: اگر خانواده بتواند «معنا» را بهصورت زیسته منتقل کند، قلمرو خیال از وضعیت استعماری خارج شده و به قلمرویی خلاق تبدیل میشود.
رضایی در پاسخ به پرسشی درباره نقش تخیل در زندگی نوجوان امروز گفت: سهم نوجوان امروز از تخیلات بسیار بیشتر از واقعیتهاست و این موضوع تصادفی نیست بلکه نتیجه یک مهندسی بزرگ رسانهای است و ما ناخواسته با نمایش مداوم شخصیتهایی مانند هری پاتر، بتمن، مرد عنکبوتی و جنگ ستارگان، نوجوان را در نظام خیالی غرب تربیت میکنیم.
وی در پاسخ به اینکه آیا مشکل از خود تخیل است یا از جهتدهی آن تصریح کرد: تخیل ابزار بسیار قدرتمندی است اما مسئله اصلی این است که مالک این تخیل چه کسی است، نوجوانی که ذهنش با قصهها و تصاویر غربی پر شده، حتی در رؤیا دیدن نیز با منطق و موسیقی پسزمینه غرب زندگی میکند.
پژوهشگر حوزه مهدویت در تبیین نسبت این وضعیت با رؤیای امامزمانی گفت: رؤیای مهدوی به پیشزمینه فرهنگی خاص خود نیاز دارد، نظام نمادین، قهرمانان، جغرافیای احساسی و خاطرات جمعی ویژه خود و وقتی قهرمانپروری نوجوان با کمیکبوکهای آمریکایی شکل میگیرد، او دیگر نمیتواند در ذهنش جبههای برای امام خود بسازد.
وی افزود: نوجوان نمیداند لشکر امام چه شکلی است، صدای پیروزی آن چگونه طنین میاندازد و دنیای عصر ظهور چه رنگ و بویی دارد زیرا این تصاویر هرگز برای او تجسم نیافته است.
راهکار بازسازی میدان تخیل مهدوی
رضایی درباره راهکار برونرفت از این وضعیت بیان کرد: باید ابتدا «خیال» را بازپس بگیریم. خیال قلمرویی است که هرکس صاحب آن شود، آینده را میسازد و این کار نیازمند روایتهای جذاب، تصویرسازی قدرتمند، نمادسازی و حضور مستمر در زندگی نوجوان است نه اقدامات مقطعی و گذرا.
وی در پایان گفت: آنچه امروز با آن مواجه هستیم، «استعمار خیال» است؛ نبردی که در آن دشمن، پیش از اشغال زمین و اقتصاد، سرزمین رؤیاهای یک نسل را تصرف میکند، آزادسازی نیز باید از خانواده، از ذهن نوجوان و از بازگرداندن قدرت رؤیا به خانه آغاز شود.
انتهای پیام
