چهار آسیب حوزه نشر مهدوی

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مجاهد، پژوهشگر و فعال حوزه مهدویت در گفت‌و‌گو با ایکنا از قم، با اشاره به جایگاه بنیادین کتاب در منظومه فرهنگی مهدویت و ترویج معارف مهدوی در جامعه اظهار کرد: کتاب عنصر مولد ماست که جایگاهی مادرانه دارد و می‌تواند به نمایشنامه، فیلم‌نامه، انیمیشن و درون‌مایه‌ای ابتدایی برای سرود و نماهنگ تبدیل شود؛ یعنی همه قالب‌ها از آن منشأ اصلی تغذیه می‌کنند، بنابراین کتاب مانند درختی است که میوه‌های متعددی به ما می‌دهد و در این عرصه باید تمرکز جدی بر موضوع کتاب و نشر داشته باشیم.

وی با بیان اینکه تمرکز صرف بر کتاب می‌تواند خود به یک آسیب تبدیل شود، افزود: کتاب در عین حال که اهمیت بنیادین دارد اگر به‌عنوان نقطه پایان تلقی شود، خطرآفرین است زیرا کتاب ابتدای مسیر است نه انتهای آن.

چهار آسیب حوزه نشر مهدوی

پژوهشگر حوزه مهدویت با اشاره به مهم‌ترین آسیب‌ها و چالش‌های حوزه نشر مهدوی گفت: یکی از آسیب‌های جدی این است که در مرحله کتاب متوقف می‌شویم، کتاب نوشته می‌شود، منتشر می‌شود و کار تمام تلقی می‌شود، در حالی‌که باید پرسید آیا همه مخاطبان ما اهل مطالعه هستند؟ و اگر اهل مطالعه‌اند، آیا همه آن‌ها با کتاب فیزیکی ارتباط برقرار می‌کنند؟ پاسخ منفی است. کتاب الکترونیکی و کتاب صوتی نیز ضرورت دارد و ما در عرصه کتاب باید همه مخاطبان خود را در نظر بگیریم.

مجاهد دومین آسیب را عدم تبدیل کتاب به فرم‌های دیگر هنری دانست و تصریح کرد: یکی از موارد آسیب‌زا این است که کتاب به نمایش رادیویی، پادکست، انیمیشن و سایر قالب‌های هنری تبدیل نمی‌شود، در حالی‌که برخی کتاب‌ها ظرفیت این تبدیل را دارند، اما ما در حوزه متن متوقف می‌مانیم و متن باید به‌عنوان یک مادر و مولد حفظ شود و فرم‌های دیگر از دل آن استخراج شود.

وی سومین آسیب را محدود شدن دامنه مخاطبان برخی آثار دانست و افزود: بعضی کتاب‌ها صرفاً برای گروه‌های خاص مانند طلاب علاقه‌مند به حوزه مهدویت، نوشته می‌شوند. در حالی‌که نگاه ما باید گسترده باشد و همه مخاطبان را دربر بگیرد، حتی اگر کتابی برای مخاطب خاص تولید می‌شود، سایر مخاطبان نیز باید دیده شوند.

این فعال حوزه مهدویت با اشاره به برخی آسیب‌های محتوایی بیان کرد: از مشکلاتی که در این عرصه مشاهده می‌شود، مستقیم‌گویی‌ها و استفاده مکرر از قصه‌های بریده و تکراری است که مانع ارتباط عمیق مخاطب با اثر می‌شود.

وی درباره نقش ناشران در این حوزه گفت: عرصه نشر امروز عمدتاً به سمت ارگان‌ها حرکت کرده است، ناشران مستقل و خلاق به‌دلیل نوسانات بازار، کاهش حمایت‌ها و مسائل مالی، کمتر امکان عرض‌اندام دارند حتی در فضا‌های ارگانی نیز اگر به عوامل تولیدمحتوا فرصت خلاقیت داده شود، کار می‌تواند به اوج برسد، اما اگر صرفاً به سبک‌ها و روش‌های پیشین اکتفا شود، نتیجه همان وضعیتی است که امروز شاهد آن هستیم یعنی کاهش سهم کتاب و نشر در سبد خانوار و کاهش زمان اختصاص‌یافته به مطالعه.

نیازمند بازنگری جدی در قالب، روش و توزیع کتاب هستیم

مجاهد با تأکید بر لزوم بازنگری جدی در این حوزه اظهار کرد: ما واقعاً نیازمند بازنگری در شیوه‌ها، روش‌ها و حتی قالب‌ها هستیم، امروز می‌بینیم کتاب‌های موسوم به «کوئیک» یا کتاب‌های کوتاه و سریع‌خوان در میان جوانان و نوجوانان پرطرفدارند، اما کتاب‌های تألیفی و ترجمه‌ای سهم اندکی از این بازار دارند و این مسئله نیازمند توجه جدی است.

وی با اشاره به تجربه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان گفت: این کانون در دهه‌های 60 و 70 سهم بزرگی از بازار کالای فرهنگی داشت، اما امروز این سهم کاهش یافته است که مسئله اصلی در این حوزه صرفاً مالی نیست بلکه به نظام توزیع بازمی‌گردد.

این پژوهشگر مهدویت با تشبیه نظام توزیع به اتصال یک منبع به آب‌های عمیق افزود: اگر کالای فرهنگی باکیفیت، اعم از کتاب، کتاب صوتی یا نمایش رادیویی در یک نظام توزیع منسجم و هدفمند از طریق مدارس، دانشگاه‌ها و فضا‌های فرهنگی به دست مخاطب برسد، علاوه‌ بر افزایش اثرگذاری به پوشش مسئله مالی و تداوم تولید آثار بعدی منجر می‌شود.

ظرفیت جشنواره مهدویت جهاددانشگاهی در عرصه نشر مهدوی

وی با اشاره به ظرفیت جشنواره مهدویت جهاددانشگاهی در عرصه نشر مهدوی گفت: اگر مانند برخی جشنواره‌های گذشته صرفاً به محتوا‌های مستقیم مانند زندگی‌نامه امام زمان(عج)، کرامات یا خاطرات مسجد جمکران بسنده کنیم با شکست مواجه خواهیم شد؛ همان‌گونه که بسیاری از این طرح‌ها نتوانستند جایگاه مناسبی پیدا کنند.

مجاهد تأکید کرد: مهدویت باید به یک مفهوم فراگیر و غیرمستقیم تبدیل شود، محتوایی عمومی، همه‌فهم، عمیق و ارزشمند که مخاطب بتواند با آن ارتباط برقرار کند؛ با توجه به ظرفیت عظیم دانشجویان، شور و نشاط جوانی و گستردگی شبکه‌ها، جشنواره مهدویت آغازگر مسیری پربرکت است که در آن نظام تولید و توزیع در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

وی با اشاره به مؤلفه‌های آثار مهدوی بیان کرد: آثار مهدوی باید همه‌فهم، قابل ترجمه، دارای بیان قوی و روان، داشتن امکان تبدیل به فرم‌های مختلف هنری و دارای تعلیق و سناریوی مؤثر باشند.

فعال حوزه مهدویت با اشاره به کتاب «نرگس» گفت: این کتاب نمونه‌ای از اثری است که این ویژگی‌ها را داراست. کتاب «نرگس» بار‌ها در ایران تجدید چاپ و ترجمه شده است، این اثر روایت انتظار فعال و مصداق مفهومی است که رهبر معظم انقلاب فرمودند: «انتظار فرج یک عمل است، نه بی‌عملی.»

آینده تولید محتوا در عرصه مهدویت

وی درباره آینده تولید محتوا در عرصه معنویت اظهار کرد: آینده تولید محتوا به‌وضوح به سمت فضا‌های صوتی مانند پادکست، نمایش رادیویی و کتاب صوتی در حرکت است و قصه به عنصر غالب این فضا‌ها تبدیل شده است.

مجاهد با انتقاد از رویکرد صرف پاسخگویی به شبهات تصریح کرد: اکتفا به پاسخ به شبهات ما را در موضع ضعف قرار می‌دهد، پاسخگوی صرف نباشیم بلکه باید مطالبه‌گر باشیم و با رویکردی فعال، منطقی و معقول وارد گفت‌و‌گو شویم همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب نیز بر خروج از رویکرد تدافعی صرف تأکید کرده‌اند.

وی یادآور شد: مهدویت در فرهنگ ما گنجی عظیم است که گاه از ارزش آن غفلت می‌شود، در جهانی که با بحران امید و آینده‌هراسی مواجه است، مهدویت امید حقیقی به آینده را پیش‌ روی بشر قرار می‌دهد و همه سختی‌ها، تاریکی‌ها و مشکلات خواهد گذشت، صبح خواهد رسید و قطعاً صبح نزدیک است؛ ما یاران خورشیدیم و از شب هراسی نداریم.